បោះតង់ភ្នំគូលេន


កាលពីចុង​ខែ​មករា​នេះ ខ្ញុំ​បាន​ទៅ​បំពេញ​ភារកិច្ច​នៅ​ខេត្តសៀមរាប​រយៈពេល​ជិត​មួយ​សប្តាហ៍។ បន្ទាប់​ពី​បំពេញ​ភារកិច្ច​រួច ខ្ញុំ​និង​ក្រុម​ការងារ​ក៏​នាំ​គ្នា​ទៅ​លេង​ភ្នំ​គូលេន​ដោយ​សម្រេច​គ្នា​ថា​នឹង​សម្រាក​មួយ​យប់​នៅ​ទី​នោះ។ ចេញពី​ក្រុង​សៀម​រាប​នៅ​ប្រមាណ​ម៉ោង​៧ព្រឹក ពួក​ខ្ញុំ​ឈ្លៀត​ចូល​ទៅ​ប្រាសាទ​ត្រពាំង​ខ្យង​នៅ​ជើង​ភ្នំគូលេន​សិន។ ពេល​ដែល​ចប់​ការងារ​នៅ​ប្រាសាទ​ត្រពាំង​ខ្យង​ទើបឡើង​ទៅ​ភ្នំគូលេន ដល់​នៅ​ម៉ោង​១១​ព្រឹក។

ប្រាសាទត្រពាំងខ្យង

ពេលឡើង​ទៅ​ដល់​លើ​ភ្នំក៏​នាំ​គ្នា​ចូល​ទៅ​ «ផ្ទះ​អប្សរា» ព្រោះ​​​អតីត​និស្សិត​បុរាណ​វិទ្យា​មួយ​ចំនួន​ដែល​​ធ្វើ​ការ​លើ​ភ្នំ​គូលេន​​សម្រាក​នៅ​ទីនោះ​។ យើង​បាន​ពឹង​ពាក់​គេ​ឱ្យ​ជួយ​ឆ្អើរ​ជ្រូក​កណ្ដុរ​មួយ​ និង​ទិញ​ភេសជ្ជៈមួយចំនួន។ នៅ​ពី​មុខ​ «ផ្ទះ​អប្សរា» នោះ​ មាន​ប្រាសាទ​មួយ​ធ្វើ​អំពី​ឥដ្ឋ​ខូចខាតស្ទើរ​ទាំង​អស់​។ នៅ​កណ្ដាល​តួ​ប្រាសាទ​មាន​នៅ​សល់​ជើង​បដិមា​មួយ​ធ្វើ​ពី​ថ្មភក់។ គេហៅប្រាសាទនេះថា «ប្រាសាទដុតស្ដេចគម្លង់» ព្រោះគេថាគេបូជា​សពស្ដេចគម្លង់នៅទីនេះ។ ហួស​ទៅ​ម្ខាង​ផ្លូវ​ យើង​នឹង​ឃើញ​ទឹក​ហូរ​កាត់​លើ​កម្រាល​ថ្ម​ដែល​ខ្មែរ​សម័យ​អង្គរ​បាន​ដាប់​ច្នៃ​ទៅ​ជាង​រូប​លិង្គ​រាប់​រយ​រាប់​ពាន់។ បើ​តាម​អ្នក​ស្រុក​គាត់​ហៅ​កន្លែង​នេះ​ថា «អន្លង់​ពង​ផ្កាយ» ដោយ​ពន្យល់​ថា​ផ្កាយ​បាន​ពង​ដាក់​នៅ​កន្លែង​នេះ។

បន្ទាប់មក យើងក៏ទៅហូបបាយ​ថ្ងៃត្រង់​នៅ​ត្រង់​មាត់​ទឹក​មួយ​កន្លែង។ នៅប្រហែល​ជា​ម៉ោង​២រសៀល ខ្ញុំ​ក៏​បាន​ឱ្យ​ប្អូន​ម្នាក់​ជា​ឆ្មាំ​ជូន​ទៅ​ប្រាសាទ​មួយ​ចំនួន​​ដែល​នៅ​ជិតៗ។ ប្រាសាទ​ដំបូង​គេ​គឺ​ប្រាសាទ​អូរផ្អុង ជា​ប្រាសាទ​ធ្វើ​ពី​ឥដ្ឋនៅ​ល្អ​គួរ​សម។ សព្វថ្ងៃនៅ​សល់​សសរ​ពេជ្រ​ចំនួន​ពីរ​ធ្វើ​ពី​ថ្ម​ភក់​រក្សា​ទុក​នៅ​ក្នុង​ប្រាសាទ ឯ​ផ្ដែរ​មិន​មាន​ឃើញ​នោះ​ទេ។

ចេញពីនោះ យើងទៅ​ប្រាសាទ​រោង​ចិន​ ដែល​គេ​អះអាង​ថា​ជា​ទីដែល​ព្រះបាទជយវម្ម៌ទី២ឱ្យ​ព្រាហ្មណ៍​ហិរណ្យទាម​ធ្វើ​ពីធីលេហៈកុំឱ្យ​​ប្រទេស​កម្ពុជា​​នេះ​ចំណុះ​ជ្វា​ឡើយ។ មូលហេតុ​ដែល​គេ​សន្និដ្ឋាន​បែប​នេះ​ ទំនង​មក​ពី​ប្រាសាទ​នេះជា​ប្រាសាទ​តែ​មួយ​គត់​ដែល​មាន​ខឿន​ច្រើន​ជាន់​នៅ​​តំបន់ភ្នំគូលេន។ ចំពោះឈ្មោះ «រោង» នេះ ក៏ប្រហែលជា​សល់​ដាន​ពី​បុរាណ​ដែរ ពីព្រោះគេ​រក​ឃើញ​រន្ធ​សសរ​នៅ​ខឿន​​ផ្នែក​ខាង​លើ​នៅ​ប្រាសាទ ឯប្រាសាទ​នោះ​ទៀត​សោត​មិន​មាន​ជា​សំណង់​ពី​លើ​ឡើយ ទំនង​ជា​គេ​ធ្វើ​ជា​រោង​អំពី​ឈើ​ប្រក់​ក្បឿង​ឬ​ដំបូល​ស្បូវ (?)។

ចេញពីប្រាសាទ​រោងចិន មុន​នឹង​ទៅ​កន្លែង​ហូប​បាយ​វិញ ខ្ញុំ​បាន​ឱ្យ​ប្អូន​ឆ្មាំជូន​ទៅប្រាសាទ​ពាម​គ្រែ​ជើង​ត្បូងដែល​​នៅ​មិន​ឆ្ងាយ​ប៉ុន្មាន​ពីផ្លូវ​ធំ។ ប្រាសាទទាំង​ពីរ​នេះ​ធ្វើ​អំពីឥដ្ឋ មាន​កំពែង​ឥដ្ឋ​ព័ទ្ធ​ជុំវិញ តែ​ខូច​ខាត​ស្ទើរ​តែ​នឹង​អស់​ទៅហើយ។ នៅ​ទីតាំងប្រាសាទ មាននៅ​សល់​សំណល់​ជើង​ទម្រ​មួយ​ចំនួន​ដែល​គេ​យក​មក​តម្រៀប​ទុក។

ទៅដល់កន្លែងហូបបាយវិញ ល្ងាចល្មមក៏នាំគ្នាទៅវត្តចាស់​បន្តិច តែពេលនោះ​មេឃចុះអ័ព្ទមិនសូវស្អាត​មើល​​មិន​សូវ​ឃើញ​ទេសភាព។ ពេលយប់ ពួកយើង​ក៏​មក​បោះតង់​សម្រាក​នៅ​ជិត​ប្រាសាទ​ដុត​សម្ដេច​គម្លង់វិញ។ ខ្ញុំ​ក៏​សាក​ល្បង​ថត​រូប​បែប​ star trail តែអត់​ស្អាត។

មើល​វីដេអូថត​មេអំបៅនៅ​មាត់​ទឹក៖

បានផ្សាយ​ក្នុង ដំនើរកំសាន្ត, ប្រាសាទ​បុរាណ​ខ្មែរ​នៅ​បរទេស, Exploring Cambodia | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , , , | បញ្ចេញមតិ

ស្រុកជលគិរី (២)


ថតនៅពាក់កណ្ដាលផ្លូវឃុំត្រប់ទៅស្រុកជលគិរី

កាលពី​ដើម​ឆ្នាំ​២០២០ ខ្ញុំបាន​ទៅ​ដល់ ​ស្រុក​ជលគិរី ​ម្ដង បន្ទាប់មក​នៅ​ថ្ងៃ១៩​ វិច្ឆិកា​ ២០២០ ខ្ញុំ​ក៏ទៅ​​ស្រុក​នោះ​ម្ដង​ទៀត តែដូច​ខ្ញុំ​ធ្លាប់​បញ្ជាក់គឺ​ខ្ញុំ​ទៅ​តាម​ស្រុក​បាធាយ។

ចេញ​ដំណើរ​ពី​ភ្នំ​ពេញ​នៅ​ប្រហែល​ម៉ោង​៨​ព្រឹក ពួក​ខ្ញុំ​មាន​គ្នា​បី​នាក់បាន​ទៅ​វត្ត​មួយ​នៅ​ស្រុក​ជើង​ព្រៃ​ ឈ្មោះ​វត្ត​ទួល​ជុំ តែ​ភាគ​ច្រើន​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​ហៅ​វត្ត​ព្រីង​ជុំ​ ដោយ​សារ​នៅ​ខាង​កើត​វត្ត​ប្រមាណ​២០០ម៉ែត្រ​មាន​ប្រាសាទ​បុរាណ​មួយ​ធ្វើ​អំពី​ឥដ្ឋ (ប្រហែល​ជា​នៅ​ស.វ.ទី១១) ដែល​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​ហៅ​ថា «គុក​ព្រីងជ្រុំ»។ ​ប្រាសាទ​នេះ​មាន​​ផ្ដែរ​មួយ​បង្ហាញ​រូប​កូរ​សមុទ្រ​ទឹក​ដោះ​ និង​សិលាចារឹក​នៅ​នឹង​មេទ្វារ​ផង។

ចេញ​ពី​វត្ត​ទួល​ជុំ និង​ប្រាសាទទៅ​ ពួក​ខ្ញុំ​ក៏​បន្ត​ដំណើរ​ទៅ​ខាង​លិច​វិញ​ សម្ដៅ​ទៅ​ឃុំ​ត្រប់​នៃ​ស្រុក​បាធាយ ជា​ទី​កន្លែង​អនុស្សាវរីយ៍​ខ្ញុំ ​(​មិន​មែន​អនុស្សាវរីយ៍​ស្នេហា​អីទេ គឺ​ទី​តាំង​ធ្វើ​សារណាបរិញ្ញា​​បត្រ​បុរាណវិទ្យាឆ្នាំ​២០១៨)។ ខ្ញុំ​មក​ឃុំ​ត្រប់​ច្រើន​ដង​ហើយ ហើយ​ហៅ​ប្រាសាទ​នេះ​តាម​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​​ថា «ប្រាសាទ​ភ្នំ​ត្រប់» ទើប​តែ​ម្ដង​នេះ​ទេ​ ខ្ញុំ​បាន​ឮ​អ៊ំ​ស្រី​ម្នាក់​ហៅ​ប្រាសាទ​នេះ​ថា «ភ្នំ​ព្រហារ» (ហៅ​ក្លាយ​មក​ពីពាក្យ ភ្នំ​ព្រះ​វិហារ)។ ពាក្យ​នេះ​នាំ​​ឱ្យ​ខ្ញុំ​នឹក​ឃើញ​ដល់​ពាក្យ​ដែល​លោក Aymonier សរសេរ​ពី​ប្រាសាទ​នេះ​ដែរ គាត់​ថាអ្នក​ស្រុក​ហៅ​ប្រាសាទ​នេះ​ថា «ភ្នំ​ព្រហារ ឬ​ភ្នំ​បាសិត (ភ្នំ​ប្រសិទ្ធិ)។ ម្ដង​នេះ​ គ្រាន់​តែ​ឡើង​​ទៅ​ និង​ថត​រូបមួយ​ចំនួន​ តែ​មិន​បាន​នៅ​​យូរ​នោះ​ទេ ព្រោះ​ត្រូវ​បន្ត​ដំណើរ​ទៅ​ស្រុក​ជល​គិរី​បន្ត​ទៀត។

បើ​យើង​មើល​ទៅ​រូប​នៅ​ខាង​ក្រោម​ រូប​នៅ​ជួរ​កណ្ដាល​ផ្នែក​ខាង​ស្ដាំ យើង​នឹង​ឃើញ​ផ្លូវ​មួយ​ដែល​ភ្ជាប់​ស្រុក​ជល​គិរី​ ទៅ​ឃុំ​ត្រប់​នៃ​ស្រុក​បាធាយ។ ស្រុក​ជល​គិរី​នេះ​ហាក់​ដូច​ជា​ដាច់​ស្រយាល​ បើ​គេ​ចង់​ទៅ​ទី​រួម​ខេត្ត​កំពង់​ឆ្នាំង​តោង​តែ​គេ​ទៅ​ឆ្លង​ដ​​ទៅ​ត្រើយ​ម្ខាង​សិន បើ​មិន​អញ្ចឹង​ទេ គេ​អាច​ចុះ​មក​ខាង​ស្រុក​បាធាយ​វិញ។ ម្ដង​នេះ​ ពួកខ្ញុំ​ទៅ​ស្រុក​ជល​គិរី​ចំ​ពេល​រដូវ​វស្សា​ដូច្នេះ​ផ្លូវ​ដែល​ធ្លាប់​ជិះ​មួយ​ចំនួន​ត្រូវ​​ជំនួស​មក​វិញ​ដោយ​ទូក​ដ​។ តាម​អ្នក​ស្រុក​ប្រាប់ ឆ្នាំ​ណា​ទឹក​លិច​ខ្លាំង​អាច​ឡើង​ដល់​កម្ពស់​៥ទៅ​៦​ម៉ែត្រ អញ្ចឹង​ហើយ​បាន​ផ្ទះក៏​ដោយ សំណង់​នានា​ក៏​ដោយ គេធ្វើ​ខ្ពស់​ៗ​ពីដី ជា​ពិសេស​អ្នក​រស់​នៅ​ជិត​កន្លែង​ដែល​ទឹក​អាច​លិច​ចូល​មក​ដល់។

បន្ទាប់ពី​ឆ្លង​ដ​រួច​ក៏​ជិះ​តាម​ផ្លូវ​ចុះ​មក​ខាង​ត្បូង​រហូត​ដល់​កំពង់ថ្កូវ​ហើយ​ចាំ​ឆ្លង​ដ​ទៅ​ប្រាសាទ​នៅ​ត្រើយ​ខាង​លិច។ ល្មម​ដល់​ត្រើយ​ខាង​លិច​ម៉ោង​ជិត​៦ ទៅ​ហើយឯ​ផ្លូវ​ជាតិ​លេខ​៥ ដែល​គេ​កំពុង​ពង្រីក​នេះ​នាំ​ឱ្យ​ការ​ធ្វើ​ដំណើរ​កាន់​តែ​ពិបាក និង​គ្រោះ​ថ្នាក់។ មួយជុំនេះ​ គិត​ជា​ចម្ងាយ​សរុប​ប្រមាណជា២០០គីឡូម៉ែត្រ មក​ដល់​ភ្នំពេញ​វិញ​ម៉ោង៧ល្ងាច​ដោយ​សុវត្ថិភាព គ្រាន់តែ​ប្រឡាក់​ប្រឡូស​ខ្លះៗ។ អូ លើក​ក្រោយ​ទៅជល​គិរី​ម្ដងទៀត ហើយរក​ផ្លូវ​ឡើង​ទៅ​ស្រុក​កំពង់​លែង​ឱ្យ​បាន!

បានផ្សាយ​ក្នុង ដំនើរកំសាន្ត, Exploring Cambodia | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , , , , | បញ្ចេញមតិ

តើអ្វីជា «បរិបទ»?


ពាក្យ «the context» អាច​ប្រែ​បាន​ «បរិបទ» តែ​ខ្ញុំ​រក្សា​ពាក្យ​នេះ​ក្នុង​រូប​ដដែល​ជា​ភាសា​ដើម។

ក្នុងការ​សិក្សា​បុរាណវិទ្យា «a context» ជាព័ត៌មានដែលពាក់ព័ន្ធនឹងបុរាណវត្ថុ​​​រួម​មាន «the provenience» (តើវត្ថុ​នេះ​នៅកន្លែងណា?) «matrix» (បរិស្ថាន​នៅកន្លែងដែលរកឃើញ) និង «association» (ទំនាក់ទំនង​រវាង​វត្ថុប្រើប្រាស់, វត្ថុពី​ធម្ម​ជាតិ, ស្លាកស្នាម និង​រូបរាង​សំណង់)។ ទម្រង់​ទាំង​ប៉ុន្មាន​នៃ «the context» មាន​សារៈសំខាន់​ដែល​អាច​ផ្ដល់​​ឱ្យ​យើង (អ្នក​បុរាណ​វិទ្យា) នូវ​ព័ត៌មាន​បន្ថែម​​សម្រាប់​បំពេញឱ្យ​ការ​វិភាគ និង​បកស្រាយ​អំពី​បុរាណ​វត្ថុ​នោះ និង​ស្ថានីយ​បុរាណ​វិទ្យា​ទាំង​មូល​។ ខាង​ក្រោម​នេះ​ជា​​ធាតុ​សំខាន់​សម្រាប់​ពិចារណា​ ក្នុង​ពេល​ដែល​កត់​ត្រា​ «the context» នៃ​បុរាណវត្ថុ​ណា​មួយ​ដែល​រក​ឃើញ​តាម​រយៈកំណាយ៖

Provenience: where the artifact/ecofact/structure/feature was found
Matrix: the environment in which it was found (e.g., sand, clay, or stone fill)
Association: the relationships among conjoining artifacts, ecofacts, structures, and features

យើងអាចពិនិត្យមើលរូប​ខាង​ក្រោម តើយើងអាចពិព័ណ៌នាបានដូចម្ដេចខ្លះអំពីភាជន៍​នេះ?

Bowl with annular base, Thin Orange, Early Xolalpan Phase

​អ្វី​ដែល​យើង​អាច​បកស្រាយ​បាន​គឺ​ត្រឹម​ថា​ ភាជន៍នេះជា​ប្រភេទ​ចានធ្វើពីដីដុតដែលគេហៅថា ចានពណ៌ទឹកក្រូច​បាតមូល អាយុកាលនៅសម័យ Xolalpan ដំបូង ដែលទំនងជាវត្ថុប្រើប្រាស់​ប្រចាំថ្ងៃ។

ប៉ុន្តែ ប្រសិន​បើ​យើង​​មើល​រូប​ខាង​ក្រោម គេរក​ភាជន៍​នេះ​ឃើញ​ក្នុង​ «context» បែប​នេះ​ តើ​យើង​អាច​​បកស្រាយ​បាន​យ៉ាង​ដូច​ម្ដេច?

Burial found in 2015 in the project

ផ្នែក​ទៅ​តាមរូប​ខាង​លើ យើង​អាច​ទាញ​ព័ត៌មាន​​ពី​កន្លែង​ដែល​យើង​រក​ឃើញ​​​ថា​ចាននេះ​ជា​វត្ថុ​សំណែន​ដាក់​នៅ​ក្នុង​ផ្នូរ​សព ដូច្នេះ​ចាន​នោះ​វា​មាន​មុខងារ​ទាក់​ទង​នឹង​ជំនឿ​ (ceremonial function)។ ផ្ទុយ​ទៅវិញ ប្រសិន​បើ​ចាន​នេះ​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​នៅ​ជាមួយ​បណ្ដុំ​ក្រឡ, ចាន, ថូ និងពែង​នៅ​​​ផ្នែក​ណា​មួយ​នៅ​បន្ទប់​ដែល​មាន​ស្លាក​ស្នាម​ដុតរោល​ខ្មៅ នោះ​យើង​នឹង​ទទួល​បាន​ «context» ផ្សេង​មួយ​ទៀត ដែល​​យើង​អាច​បក​ស្រាយ​ថា​ជា​ចាន​សម្រាប់​ប្រើប្រាស់​ទូទៅ​នៅ​ចង្ក្រាន​បាយ (domestic function)​​។

ឧទាហរណ៍​ទាំង​​នេះ​បង្ហាញ​អំពី​ «context» នៃ​​បុរាណ​វត្ថុ​​​នេះដែល​អាច​ឆ្លើយ​នឹង​សំណួរ​ថា៖ តើ​គេ​ប្រើវត្ថុ​នេះ​សម្រាប់​ធ្វើ​អី? ហេតុអ្វី​បាន​ជា​វា​នៅ​ទីនោះ?

សារៈ​សំខាន់​នៃ «context» កាន់​តែ​លេច​ឡើង​យ៉ាង​ច្បាស់ នៅពេល​ដែល​មាន​ការ​លួច​ជីក​ដោយ​ខុស​ច្បាស់​នៅ​បុរាណ​ដ្ឋាន​។ ក្នុង​ករណី​នេះ​ ដី​នឹង​ត្រូវ​យក​ចេញ​ដោយ​ច្រឡំ​បល់ ដោយ​គ្មាន​វិជ្ជាជីវៈ ​​នាំឱ្យ​ព័ត៌មាន​អំពី​​ស្រទាប់​ដី​បាត់​បង់​ទៅ​តាម​នោះ ពេល​​នោះ​យើង​គ្មាន «context» ទៀត​ទេ។ ប្រសិន​បើ​គ្មាន​ទិន្ន័យ​ពី «context» នៃ​​បុរាណ​វត្ថុ​នោះ ព័ត៌មាន​ដែល​យើង​អាច​ទាញ​យក​មក​ដើម្បី​ធ្វើ​ បុន​ស្ថាបនា (reconstruct) អតីតកាល​ឡើង​វិញ​នោះ​នឹង​បាត់​ជា​រៀង​រហូត​ដោយ​មិន​អាច​ស្រោច​ស្រង់​បាន។ ក្នុង​ករណី​ដូច​នេះ អ្វី​ដែល​យើង​អាច​ធ្វើ​បាន​គឺកត់​ត្រា​អំពី​ស្ថាន​ភាព​នៃ​បុរាណ​​វត្ថុ​​ដូចជា ប្រភេទ, ពណ៌, ទម្រង់, ក្បាច់​លម្អ​ជាដើម។

អត្ថបទដើមជាភាសាអង់គ្លេស៖ Plaza of Columns Complex: Archaeological Context

Glossary:

  • Artifact – A portable object manufactured, modified, or used by humans.
  • Context – The position and associations of an artifact, feature, or archaeological find in space and time. Noting where the artifact was found and what was around it assists archaeologists in determining chronology and interpreting function and significance. Loss of context strips an artifact of meaning and makes it more difficult (sometimes, impossible) to determine function.
  • Artifact – A portable object manufactured, modified, or used by humans.
  • Ecofacts – Archaeological finds that are of cultural significance, but were not manufactured by humans. These include bones and vegetal remains that can tell us about past diet or environments.
  • Feature – Any physical structure or element, such as a wall, post hole, pit, or floor, that is made or altered by humans but (unlike an artifact) is not portable and cannot be removed from a site.
  • Matrix – The physical material (often dirt) in which archaeological objects are located.
  • Provenience – The three-dimensional context (including geographical location) of an archaeological find, giving information about its function and date.
បានផ្សាយ​ក្នុង អត្ថបទ បកប្រែ, អត្ថបទ​ បុរាណ​វិទ្យា | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , | បញ្ចេញមតិ

រឿងចាបស្រុក និងចាបព្រៃ


កាលពីព្រេងនាយមានចាបស្រុក និងចាបព្រៃដើររកស៊ីដោយពួកជារាល់ថ្ងៃ។ ខាងចាបស្រុកមានមេបាប្រដៅថា «បើរកស៊ីកុំជជែកឈ្លោះគ្នាអោយឮ​មាត់អឹងកងឡើយ អោយប្រយ័ត្នខ្លួនបើព្រានគេវាយលប់ ត្រូវអោយបបួលគ្នាខំហើរ ទូលលប់​ឱ្យ​​របើក​ដើម្បីឱ្យ​រស់រួចជិវិត។ ពួកចាបស្រុកក៏តាមដំបូន្មានមេបាប្រដៅតែងដើររកស៊ីទៅមិនសូវហ៊ានមាត់អោយជាអឹង​កងទេ ជួនកាលបើព្រានវាយលប់​ត្រូវបបួលគ្នាហើរចូលលប់ ឱ្យ​បានរួចជីវិតរៀងៗមក។

មានកាលថ្ងៃ​មួយ ពួកចាបព្រៃពួកចាបស្រុកហើររកស៊ីជួបប្រទះហ្វូងគ្នា​នៅដើមត្រែងមួយគុម្ព។ ពួកចាបព្រៃទុំនៅខាងក្រោម ពួកចាបស្រុកទុំនៅខាងលើ ក៏បាក់មែកត្រែងពីលើមកត្រូវក្បាលចាបព្រៃៗ និយាយប្រកាន់ទៅចាបស្រុកថា «ហេតុអីក៏កាច់មែកត្រែងទម្លាក់មកត្រូវក្បាលពួកយើង?»។ ចាបស្រុកក៏បានប្រាប់ទៅចាបព្រៃវិញថា «យើងមិនបានកាច់មែកត្រែងឱ្យ​បាក់ត្រូវអ្នកឯងទេ គឺមែកត្រែងវាធ្លាក់ឯង​ទេតើ» ។

ពួកចាបព្រៃជាពួកឥតកាន់​ដំបូន្មាន មិនពិចារណា​ឱ្យ​ឃើញខុសត្រូវ ក៏បបួលគ្នាបង្កហេតុបង្កើតជាជម្លោះ​នឹងចាបស្រុក ឮមាត់ជាអឹងកងរំពងឡើង។ ពួកព្រានបានឮមាត់ចាបនៅគុម្ពត្រែងនោះច្រើនក៏​យក​លប់​ទៅវាយត្រូវទាំងអស់គ្នា។ ចាបទាំងពីរពួកនេះបានត្រូវលប់ក៏នៅតែជាប់ឈ្លោះគ្នា។ ចាបស្រុកពោលទៅចាបព្រៃថា «បើពួកឯងគ្រាន់បើហេតុម្តេចក៏មិនបម្រះ​ឱ្យ​រួចពីលប់ទៅ»។ ចាបព្រៃក៏ពោលមកចាបស្រុកវិញថា «បើពួកឯងគ្រាន់បើហេតុម្តេចក៏មិនបម្រះអោយរួចពីលប់នេះទៅ បានតែពាក្យបញ្ចួនគ្នាទៅវិញទៅមកមិនគិតបម្រះអោយរួចជិវិតសោះ»។ កំពុងតែឈ្លោះគ្នា ស្រាប់តែព្រានក្រសោបឡើងចាប់ចាបទាំងអស់​ក៏ពិឃាតក្ស័យអស់ទៅ។

នេះហើយចាបស្រុកជាចាបល្អ តែខកខ្លួនមករកស៊ី​ជួបចូលនឹងហ្វូង​ចាបព្រៃ ជាពួកចាបប្រព្រឹត្តអាក្រក់​ក៏មានរឿងឈ្លោះ ទាល់តែព្រានវាយលប់ត្រូវស្លាប់ទំាងអស់គ្នា។

«ចោទគេដោយស្មាន ត្រឡប់បានក្តីទុក្ខ»

ដកស្រង់៖ ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរភាគ២, ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ

ចាបផ្ទះ (Eurasian Tree Sparrow) ស្ថិតនៅក្នុងសណ្ដាន (genus) ជាមួយចាបស្រុក (Plain-backed Sparrow) ដែរ
ថតថ្ងៃ៣១ ធ្នូ ២០២០

អំពីចាបផ្ទះ៖ ចាបផ្ទះ គឺជា​ឈ្មោះ​បក្សី​តូច​មួយ​ប្រភេទ​ដែល​បក្សី​ឈ្មោលនិង​បក្សី​ញី​មានថ្ពាល់​ពណ៌​ស ត្រចៀក​មាន​ដៅ​ខ្មៅ​មួយ​ដុំ បន្ទូលក្បាលពណ៌ត្នោត​ទុំ និង​​ពោះ​ពណ៌​ត្នោត​ចាស់​។​ បក្សី​នេះ​ច្រើន​រស់នៅ​តាម​តំបន់ីក្រុង​ ​ទីប្រជុំជន និង​តំបន់​កសិកម្ម​។ ជាទូទៅ​បក្សី​ប្រភេទ​នេះ​តែងតែ​រក​ចំណី​នៅតាម​ក្បែរ​ភូមិ ឬ​ក្បែរ​ផ្ទះ​អ្នកស្រុក​។​ បក្សី​នេះ​បង្ហាញ​វត្តមាន​ពេញ​មួយឆ្នាំ និង​មាន​ស្ទើ​គ្រប់​ទីកន្លែង​។ បក្សី​នេះធ្វើការ​បន្ត​ពូជ​ពេញ​មួយឆ្នាំ និង​មាន​ពង​ចំនួនពី៣ទៅ៦​​​៕

​ដកស្រង់​ពី​សៀវភៅ​៖ សត្វ​ស្លាប​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​, រៀបរៀង​ដោយ​លោក​តាន់ សេដ្ឋា និង Colin Poole

បានផ្សាយ​ក្នុង ប្រជុំរឿងព្រេង, សត្វ​នៅកម្ពុជា | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , , | បញ្ចេញមតិ

Retouched កំពត និងកែប


រូប​ថត​ដដែលៗ​ ថតកាលពីទៅ បូកគោលើកទី២ ឆ្នាំ២០១៣ តែ​យក​មក​កែ​សារ​ថ្មី។ ពេល​ខ្លះ​រូប​ចាស់ៗ កាល​នោះ​មិន​ទាន់ចេះ​ថត​ផង មិនទាន់​ចេះ​កែ​ប៉ុន្មាន​ផង ក៏​មើល​ទៅ​ហាក់​មិនសម​ភ្នែក តែ​ដោយ​ចេះ​តែ​ទុក ក្រោយ​មក​ក៏​យក​មក​ «កែ​លេង» វិញ។ ពេល​កែ​លើក​ក្រោយ​នេះ​ក៏​មិន​ជា​ស្អាត​អី​ណាស់​ណា​ទេ ព្រោះ​រូប​ថត​មិន​ស្អាត​ស្រាប់​១ កែ​មិនស្ទាត់២។ យ៉ាងណាៗ​ ក៏​ធ្វើ​លេងៗ បង្ហោះលេងៗ ដើម្បី​រំសាយទុក្ខ​កង្វល់​ពេល​នេះ​ទៅ។

ថ្ងៃរះថ្ងៃទី១នៃឆ្នាំថ្មី (២០១៣)

ច្រកចូលអតីតសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទតាកែវ-កំពត

ភ្នំចក្រីទីង

ព្រែកកំពង់បាយ ក្រុងកំពត

អតីតសំណង់ចាស់លើខ្ពង់រាបបូកគោ

សមុទ្រមើលពីខ្ពង់រាបបូកគោ

វត្តសំពៅប្រាំ

បង្អួចវិហារ

មើលទៅពយខ្ពង់រាបបូកគោ

អាន​ប្រកាស​ចាស់ៗ៖

បានផ្សាយ​ក្នុង កំណត់សរសេរ តាម៉ាប់, ដំនើរកំសាន្ត, Exploring Cambodia | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , | បញ្ចេញមតិ