Lovely man and his lovely bike


ម្សិលមិញ ជិះម៉ូតូពីភ្នំពេញទៅកំពង់ចាម ដើម្បីទៅមើលវត្ត​មួយ​នៅ​កោះសូទិន។ ឆ្លង​ពី​កោះ​មកវិញ ជិះតាមពាមជីកង​ឡើង​មក​ភ្នំពេញ។ មួយជុំ​នេះ​ប្រហែល ២៥០ គ.ម.។ ទៅគ្នា​ ៤ នាក់ ៣ ម៉ូតូ មានបេក្ខបណ្ឌិតប្រវត្តិសិល្បៈ ស្ថាបត្យករ អ្នកបុរាណវិទ្យា និងនិស្សិតសាលាតិចណូ។

ថតនៅកោះសូទិន ថ្ងៃ០៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៩

ថតនៅកោះសូទិន ថ្ងៃទី០៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៩

មើលវីដេអូនៅខាងក្រោម៖

Advertisements
បានផ្សាយ​ក្នុង កំណត់សរសេរ តាម៉ាប់, ដំនើរកំសាន្ត | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , , , | បញ្ចេញមតិ

តើ​នរណា​ត្រូវ​ការ និងជាម្ចាស់​នៃ​អតីតកាល?


សង្គម​ទាំង​អស់​តែង​មាន​ចំណាប់​អារម្មណ៍​​ចំពោះ​អតីតកាល។ អតីតកាល​មិនទៅណា​ឆ្ងាយ​នោះទេ វានៅ​លង​បន្លាច នៅ​បំភ័ន្ត នៅ​​តែ​ទាក់ទាញ ថែម​ទាំង​ពេល​ខ្លះ​វា​​អាច​ផ្ដល់​ឱ្យ​​ជា​មេរៀន​សំខាន់ៗ​​សម្រាប់​បច្ចុប្បន្ន និង​អនាគត​ផង។ អតីតកាល​សំខាន់ ពីព្រោះ​សង្គម​​អូស​បន្លាយ​​ក្នុង​កាល​វេលាដែល​ភ្ជាប់​ទៅ​ក្នុង​​ទម្រង់​នៃ​ការ​រំពឹង​ទុក និង​តម្លៃ​វប្បធម៌។ ឧទាហរណ៍ នៅ​តំបន់​ប៉ូលខាង​ជើង​ ជនជាតិ​ Inuit រក្សា​នូវ​អាកប្ប​កិរិយា​​​​ ជំនាញ​ និង​យន្ត​ការ​សម្រប​ខ្លួន​​​​បែប​ប្រពៃណី​ដើម្បី​ទប់​ទល់​នឹង​អាកាសធាតុ​ដ៏​អាក្រក់​ខ្លាំង (ត្រជាក់ខ្លាំង​)​។ ពួក​គេ​អាច​ធ្វើ​យ៉ាង​នេះ​បាន​ដោយ​សារ​ការ​ច្របាច់​បញ្ចូល​នូវ​មេរៀន​ពី​អតីត​កាល​​មក​ប្រើ​ក្នុង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។

នៅ​ក្នុង​សង្គម​ជា​ច្រើន ដូន​តា​ក្លាយ​ជា​​ម្ចាស់​ទឹក​ម្ចាស់​ដី ដែល​ជា​និមិត្ត​រូប​នៃ​អតីតកាល បច្ចុប្បន្ន និងអនាគត។ ពួក​បច្ចឹម​ប្រទេស​ដែល​មាន​ចំណាប់​អារម្មណ៍​យ៉ាង​ខ្លាំង​លើ​ផ្នែក​វិទ្យាសាស្ត្រ​អំពី​អតីតកាល ក៏​កើត​ឡើង​​មួយ​ផ្នែក​ពី​ការ​ចង់ចេះ​ចង់​ដឹង​ និង​មួយ​ផ្នែក​ទៀត​ពី​តម្រូវ​ការ​អត្តសញ្ញាណ​​ជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។ មាន​ហេតុ​ផល​ជា​ច្រើន​ក្នុង​ការ​ព្យាយាម​រក្សា​​កំណត់​ត្រា​ដ៏​ជាក់​ច្បាស់​​មួយ​អំពីអតីតកាល។ ដូច្នេះ​ នរណា​ក៏​ដោយ​សូម្បី​តែ​អ្នក​បុរាណវិទ្យា មិនត្រូវ​គិត​ថា​មាន​តែ​ខ្លួន​​ឯង​នោះទេ​ដែលមាន​អភ័យឯកសិទ្ធិ​ក្នុង​ការ​សិក្សា​អំពី​អតីតកាល។

យើង (បច្ចឹមប្រទេស) មិនអាច​សិក្សា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ផ្ដាច់មុខ​តែ​ឯង​នោះទេ។ សង្គម​​ដទៃ​ៗ​ទៀត​ជា​ច្រើន មិនគិត​​ថា​​​ពួក​គេ​​​រស់​នៅ​ក្នុង​​ពិភព​ដែល​​នៅ​ស្ងៀម​ទ្រឹង​នោះទេ។ ពួក​គេ​បាន​កំណត់​​ជា​មូលដ្ឋាន​រវាង​​អតីតកាល​ថ្មីៗ​​ ដែល​ពួកគេ​នៅ​ចង​ចាំ​ និង​អតីតកាល​ដ៏​ឆ្ងាយ​។ ឧទាហរណ៍ ជនជាតិ​ដើម​នៅ​ប្រទេស​អូស្ត្រាលី​បច្ចុប្បន្ន ដែល​រស់​នៅ​ភាគ​ឦសាន​​ Queensland បែង​ចែក​រវាង kuma (បណ្ដា​ព្រឹត្តិការណ៍​ដែល​មនុស្ស​នៅ​រស់​បាន​ឃើញ និង​ចង​ចាំ) និង anthantnama (ពេល​វេលា​យូរ​យារ​ណាស់​មក​ហើយ) និង yilamu (ពេល​ដែល​ផែន​ដី​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​)។ បន្ថែម​ពី​នេះ សង្គម​​ជា​ច្រើន​ក៏​ទទួល​ថា​​វប្បធម៌​តែង​តែ​ប្រែ​ប្រួល។ ក្រុម​អ្នក​ប្រមាញ់ និង​ប្រមូល​ផល Hadza នៅ​អាព្រិច​ខាង​កើត និយាយ​ថាពួក​មនុស្ស​ដែល​រស់​នៅ​ទឹក​ដី​គេ​ដំបូង​ជា​យក្ស​​ដែល​មិន​ចេះ​ប្រើភ្លើង និង​ឧបករណ៍​​ផ្សេងៗ។ ​គោល​គំនិត​អំពី​​អតីតកាល​មាន​ច្រើន​ទម្រង់ ​ខ្លះ​ទាក់ទង​នឹង​រឿង​ព្រេង​អំពី​ការ​​ករ​កើត​នៃ​វប្បធម៌​ណា​មួយ ​ជា​ទូទៅ​ជា​បុព្វបុរស​ដំបូង​ដែល​ជា​ទេព ឬ​ជា​សត្វ​​ផ្សេងៗ​ ដែល​បង្កើត​ទំនៀម​ទម្លាប់​សង្គម និង​បែប​ផែន​គ្រួសារ។ ​សង្គម​ខ្លះ​ទៀត​និទាន​អំពី​​សម័យ​កាល​នៃ​វិរបុរស​ ដូច​ជា​ករណី​សង្គម​ក្រិច​​ដែលនាំ​ឱ្យ​​អ្នក​សរសេរ​រឿង​ល្ខោន Aeschylus អាច​ប្រើប្រាស់​ដើម្បី​វាយ​តម្លៃ​អត្ត​ចរិត​នៅពេល​នោះ។​​

មួយ​ភាគ​ធំ​​នៃ​សង្គម​សម័យ​បុរាណ​​ជា​សង្គម​​មិន​ប្រើប្រាស់​អក្សរ ដូច្នេះ​ទាំង​ចំណេះ​ដឹង និង​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​ត្រូវ​បាន​ផ្ទេរ​តាម​ការ​តំណាល​ត​គ្នា។ តាម​ប្រវត្តិ​​តំណាល​របស់​ ពួក​ Aztec ​ដែល​មួយ​ចំនួន​ត្រូវ​បាន​កត់​ទុក​ក្រោយ​ការ​ធ្វើ​សញ្ជ័យ​ដោយ​ពួក​អេស្ប៉ាញ​​នៅ​សតវត្ស​ទី១៦ ជា​ឧទាហរណ៍​ដ៏​ល្អ​មួយ​អំពី​ប្រវត្តិ​ដែល​ត្រូវ​បាន​ផ្ទេរ​ដោយ​ផ្ទាល់​មាត់។ រឿង​ទាំង​នេះ​ត្រូ​វ​បាន​តំណាល​​ប្រកប​ដោយ​សាច់​រឿង​​​ដែល​កំណត់​យ៉ាង​ជាក់​លាក់​មួយ ដែល​ផ្ដោត​ទៅ​លើ​វិរបុរស, ព្រឹត្តិការណ៍​សំខាន់ៗ​ ដូច​ជា​ពិធី​សម្ពោធ​ប្រាសាទ​សូរ្យ​ទេព Huitzilopochtli នៅ​រាជធានី​ Aztec នៅ​ឆ្នាំ​១៤៨៧ និង​អំពី​ប្រវត្តិ​នៃ​ក្រុម​ដែល​គេ​ចូល​ចិត្ត។ នៅ​ក្នុង​ប្រវត្តិ​តំណាល​ទាំង​នេះ ក៏​ដូច​នៅ​ក្នុង​ប្រវត្តិ​តំណាល​នៃ​សាសន៍​ដទៃ វា​មាន​ទម្រង់ និង​មូល​ន័យ​​ដែល​​ជា​គ្រឿង​ផ្សំ​ចម្បង​នៃ​សាច់​រឿង​ ដែល​ខុស​ប្លែក​គ្នា​ពី​​អ្នក​និទាន​ម្នាក់​ទៅ​​អ្នក​និទាន​ម្នាក់​​ទៀត បើ​ទោះ​ជា​បរិបទ​សំខាន់​ដូច​គ្នា​ក្ដី។ ប្រវត្តិ​តំណាល​ជា​ច្រើន​ជា​ល្បាយ​​នៃ​ទិន្នន័យ​ពិត និង​ប្រហាក់​ប្រហែល​ដែល​ទាក់ទង​នឹង​តម្លៃ​សីលធម៌ និង​នយោបាយ។ ប៉ុន្តែ​ចំពោះ​អ្នក​ដែល​បាន​​ស្ដាប់​ តំណាល​កថា​ទាំង​នេះ​ជា​រឿង​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​ដែល​គេ​យល់​ស្រប​ជា​សាធារណៈ ហើយ​និទាន​នៅ​ក្នុង​ចំណោម​ក្រុម​មនុស្ស​ដែល​មាន​ការ​ពិចារណា​ខ្ពស់​ និងអាច​​ត្រូវ​បានទទួល​​​រង្វាយ​​តម្លៃ​​ពី​អ្នក​ដែល​ធ្លាប់​ឮ​រឿង​នេះ​ពី​មុន​មក។

រឿង​តំណាល​ទាំង​នេះ​ ពិបាក​នឹង​យក​មក​ប្រើ​ជា​ទិន្នន័យ​បែប​វិទ្យាសាស្ត្រ​ដោយ​សារ​ប្រវត្តិ​កំណើត​​របស់​វា​មិន​អាច​បញ្ជាក់​​ឱ្យ​ច្បាស់​លាស់​បាន។ ក្នុង​ករណី​ខ្លះ ដូច​ជា​នៅ​អូស្ត្រាលី មាន​ពេល​ខ្លះ​ដែល​រឿង​តំណាល​ និង​បុរាណ​វិទ្យា​ត្រួត​ស៊ី​គ្នា។ ឧទាហរណណ៍ គេនិយាយ​ពី​មនុស្ស​ដំបូង​ដែល​ឆ្លង​សមុទ្រ​មក​ ឬ​ក៏​ពី​ទឹក​ជំនន់​នៅ​តំបន់​ឆ្នេរ​ក្រោយ​យុគ​ទឹកកក និង​ការ​បរបាញ់​ថនិកសត្វ​ធំៗ។ ដូច្នេះ អតីតកាល​នៃ​ប្រទេស​អូស្ត្រាលី​​​អាច​ទទួល​បាន​ពី​ប្រភព ២ ៖ ទិន្នន័យ​បុរាណ​វិទ្យា និង​តំណាល​កថា។ ក្នុង​ករណី​ខ្លះ អ្នក​បុរាណ​វិទ្យា និងជនជាតិ​ដើម​​មាន​ចំណាប់អារម្មណ៍​ដូច​គ្នា ហើយ​សហការ​គ្នា​ក្នុង​​ការ​កំណត់​​អត្តសញ្ញាណ​​ទីតាំង​សក្ការៈ និង​ទីតាំង​​ដែល​មាន​តម្លៃ​ជា​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ ដើម្បីធានា​ថា​ទីតាំង​ទាំង​នេះ​ទទួល​បាន​ការ​អភិរក្ស បើ​ទោះ​ជា​​ក្រុម​ទាំង​ពីរ​នេះ​អាច​ប្រកែក​គ្នា​អំពី​តម្លៃ​ស្នូល​នៃ​ទីតាំង​ទាំង​នេះ​ក្ដី (ដូច​ជា​ទីតាំង​ដែល​អ្នក​បុរាណ​វិទ្យា​រក​មិន​ឃើញ​សំណល់​វត្ថុ​សិល្បៈ តែជនជាតិ​ដើម​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​ទីតាំង​សក្ការៈ)។

តែ​​ជា​ញឹក​ញយ អ្នក​បុរាណវិទ្យា និង​សហគមន៍​​ក្នុង​តំបន់​ច្រើន​តែ​មាន​ចំណាប់​អារម្មណ៍​ខុស​គ្នា​អំពី​អតីតកាល។ ចំពោះ​អ្នក​បុរាណ​វិទ្យា​ អតីត​កាល​ជា​ទិន្នន័យ​បែប​វិទ្យាសាស្ត្រ​សម្រាប់​សិក្សា​តាម​បែប​វិទ្យាសាស្ត្រ​ទំនើប។ ចំពោះ​ប្រជាជន​មូលដ្ឋាន អតីតកាល​ជា​រឿង​បុគ្គល​សុទ្ធ​សាធ និង​ជា​កម្មសិទ្ធ​នៃ​បុព្វបុរស។ រឿងទាំងនោះជា ​​សកបរិវត្តន៍ (version) ដែល​មាន​សុពលភាព​ដោយ​ឡែក​នៃប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែល​សមទទួល​បាន​ការ​គោរព និង​ការ​យោគយល់ ក៏ព្រោះតែវា​ក៏​មាន​តួនាទី​សំខាន់​​ក្នុង​ការ​បង្កើត និង​ពង្រឹង​ឡើង​វិញ​​នូវ​អត្តសញ្ញាណ​វប្បធម៌។ រឿងទាំង​នេះ​ក៏​បង្កើត​ជា​សំណួរ​គ្រឹះ​​ដែល​នៅពី​ក្រោយ​ការ​ជំទាស់​ទាំង​ឡាយ​របស់​ជនជាតិ​​អាមេរិច​កាំង​ដើម​​ទល់​នឹង​ការស្រាវជ្រាវ​បុរាណវិទ្យា។ តើ​អ្នក​បុរាណ​វិទ្យា​អាច​ផ្ដល់​អ្វី​ដល់​ក្រុម​វប្បធម៌​មួយ​ដែល​មាន​​សកបរិវត្តន៍​ដែល​មាន​សុពលភាព​​អំពី​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​របស់​ពួក​គេ​រួច​ទៅ​ហើយ​នោះ? ហេតុអ្វី​បាន​ជា​​អ្នក​បុរាណវិទ្យា​គួរ​ទទួល​បាន​ការ​អនុញ្ញាត​ឱ្យជីក​គាស់​កកាយ​​ទីកប់​សព​នៃ​បុព្វបុរស ឬ​ទី​តាំង​លំនៅដ្ឋាន ឬ​ទីសក្ការៈ​នានា​​ក្រោម​រូប​ភាព​សិក្សា​​អំពី​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​ដែល​ប្រជាជន​មូលដ្ឋាន​ដឹង​រួច​ទៅ​ហើយ​នោះទេ? វាជា​​សំណួរ​​ដែល​អ្នក​បុរាណ​វិទ្យា​​ស្ទើរ​តែ​មិន​ទាន់​ចាប់​ផ្ដើម​ឆ្លើយ​​តប​នៅ​ឡើយ​ទេ។ យើង​មិន​គួរ​ភ្លេច​ថា​ រឿង​រ៉ាវ​ដោយ​ឡែក​អំពី​អតីតកាល​ដែល​ជា​ទូទៅ​​បង្ករ​ឱ្យ​មាន​ចំណាប់​អារម្មណ៍​នោះ​វា​អាច​មាន​អត្ថិភាព ហើយ​វា​ដើរ​តួនាទី​យ៉ាង​សំខាន់​ក្នុង​ការ​ជួយ​ដល់​ក្រុម​ជនជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច និង​ក្រុម​ដទៃ​ទៀត​ក្នុង​​ការ​រក្សា​កេរមរតក​ប្រពៃណី​របស់​ពួក​ឱ្យ​ដូច​មុន​ការ​មក​ដល់​នៃ​ពួក​បស្ចឹម​ប្រទេស។ មាន​ដៃគូ​ចូល​រួម​​ជា​ច្រើន​ក្នុង​ការ​សិក្សា​​អំពី​អតីតកាល មិន​មែន​មាន​តែ​អ្នក​បុរាណ​វិទ្យា​តែ​ឯក​ឯង​នោះទេ។

បកប្រែក្រៅផ្លូវ​ការ​ពី៖
Fagan, B. M. & Durrani, N. (2016) Introducting Archaeology and Prehistory: Who needs and Owns the Past?. In: Archaeology: A Brief Introduction (12th ed.) (pp. 34-39). New York: Routledge.

អត្ថបទ​​បកប្រែ​ផ្សេង​ទៀត​​​នៅ​ក្នុង​សៀវភៅ​ដដែល៖

អត្ថបទ​ដើម​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស៖

បានផ្សាយ​ក្នុង អត្ថបទ បកប្រែ, អត្ថបទ​ បុរាណ​វិទ្យា | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , , , | 1 មតិ

សិលាចារឹកប្រាសាទគោកចក K. 521


នេះ​ជា​លើក​ទី​៣​ហើយ​ដែល​ខ្ញុំ​សរសេរ​អំពី​ប្រាសាទ​គោកចក (សូម​អាន​តំណ​ភ្ជាប់​ប្រកាស​ពីរ​មុននៅ​ខាង​ក្រោម)។ នេះ​ជា​ស្ថាន​ភាព​ប្រាសាទ​គោក​ចក​ក្រោយ​ការ​ជួស​ជុល​រួច​នៅ​ឆ្នាំ​២០១៨ (អាច​ប្រៀប​ធៀប​ជា​មួយ​រូប​នៅ​ប្រកាស​ទី​២​បាន)។

ប្រកាស​នេះ​ខ្ញុំ​នឹង​ចម្លង​អត្ថបទ​សិលាចារឹក​ប្រាសាទ​គោក​ចក K. 521 យក​មក​បង្ហាញ។ ប្រាសាទ​នេះ​មាន​សិលាចារឹក​ពីរ​ផ្ទាំង​ ចុះ​លេខ​ដូច​គ្នា​នៅ​លើ​មេទ្វារ​ខាង​ត្បូង​​ទាំង​ពីរ​ នៃ​តួ​ប្រាសាទ​ទាំង​ពីរ​។ គួរបញ្ជាក់​ថា​សិលាចារឹក​នេះ​ចារ​ប្រមាណ​ជា​២សតវត្ស​ ក្រោយ​​ការ​កសាង​ប្រាសាទ​នេះ។ នេះ​ជា​សិលាចារឹក​នៅ​លើ​មេទ្វារ​ខាង​ត្បូង​នៃ​តួ​ប្រាសាទ​ខាង​ត្បូង (តួ​ធំ)៖

(១) ៧៧២ ឝក​ គិ នុ វ្រះ បាទ ឝ្រីជៃវម្ម៌ទេវ ស្តាច៑ ទៅ វិឞ្ណុលោក ត រាជបុត្រ
(២) វ្រះ បាទ បរមេឝ្វរ វ្រះ – ិ – វ្រៃ ស្លា អ្និន ស្វេ[យ] រាជ ឆ្នាំ តប៑ ប្រ-
(៣) ម្វាយ ចាប៑ តំម្រ្យ ទុក —- លាង៑ មន្ន តំម្រ្យ រត៑ ច្វល ត វ្រៃ
(៤) នេះ ត ឈ្មះ វិឞ្ណុគ្រាំម យប៑ ផ្ទំ ត គិ ស្វំ ប្រត្យាទេឝ យោល៑ កំ-
(៥) ម្រតេង៑ អញ៑ វៃឞ្ណ​វ ម្វាយ បន្ទ្វល៑ ត វ្រះ បាទ វិឞ្ណុលោក ថា ទ-
(៦) ហ ញ្យាង៑ វិ —- បិ ស្ថាប រូប អញ៑ ភក្តិយ៑ អញ៑ ឱយ៑ តំម្រ្យ
(៧) នោះ វិង៑ ឧទៃយ គុះ អំបាន៑ តំម្រ្យ នោះ ត វ្រៃ នេះ បន្ទ្វល៑
(៨) ប្រ ឆ្គា ត នេះ ស្ថាបនា​ រូប្ប កំម្រតេង៑ អញ៑ ឝកវ្រាហ្មណ ទិ-
(៩) ក្ឞា ជ្មះ វិឞ្ណុគ្រាំម ជ្វន៑ ភូមិ ត្រេយ៑ ជ្នង៑ ប្រាង៑ អ្ជិ អញ៑ ខ្ញុំ បំច្យាំ
(១០) ម្វាយ៑ ជ្មះ តេង៑ ហ្យង៑ ជា ស្វាមិយ៑ លោញ៑ លស៑ ជា វ្រះ ខ្លៃយ៑ តោ-
(១១) យ៑ វ្រះ ទ្នាយ៑ មោក៑ ជ្វន៑ ត វ្រះ នេះ ប្រេ បំម្រេ បន្លស៑ វ្រះ សរិរ
(១២) តេង៑ ហ្យង៑ នុ លោញ៑ លស៑ បង្គំ ថ្ប្វង៑ និវេទន ស្វំ ភូមិ នុ យេង៑ ខ្ញុំ
(១៣) បំច្យម បំម្រេ ត ជា ចំម្រ្យេង៑ — វ្រះ បាទ កម្រតេង៑ អញ៑ ករុណា ប្រ-
(១៤) សាទ ភូមិ សោត៑ អាយ៑ — អ្មោឃបូរ ចំន[ត] វ្យរ៑ ណ្និវាស ចំន-
(១៥) ត ទុក៑ ឆ្លោង៑

នេះ​ជា​សិលាចារឹក​នៅ​លើ​មេទ្វារ​ខាង​ត្បូង​នៃ​តួ​ប្រាសាទ​ខាង​ជើង (តួ​តូច)៖

(១) ល្វះ ត រាជ វ្រះ បាទ បរមនិវ៌្វានបទ មន៑ នេះ ភូម្យ រាជទ្រាវ្យ យោក៑ ប្រសា-
(២) ទ ទៅ ត កំម្រតេង៑ អញ៑ ឝ្រីវីរលក្ឞ្មី អ្ជិ អញ៑ ម្វាយ៑ តោយ៑ មាត្ឫ​បក្ឞ ជ្មះ
(៣) លោញ៑ ជុន៑ ជា តំម្រ្វ​ច កំម្រតេង៑ អញ ឝ្រីវីរលក្ឞ្មី រំលិក៑ ត កំម្រតេ-
(៤) ង៑ អញ៑ ឝ្រីវីរលក្ឞ្មី លេង៑ មាន៑ គោល៑ អំវិ អាយ៑ ល្វះ ភូម្យ ជ្នង៑ ប្រាង៑
(៥) លេង៑ កំបិ មាន៑ ឧប្បវាទ ចំន្យរ កំម្រតេង៑ អញ៑ ឝ្រីវីរលក្ឞ្មី បង្គំ
(៦) ថ្ប្វង៑ និវេទ ស្វំ សភា បន្ទ្វល៑ ប្រេ សភាបតិ ត ប្វន៑ ត ជ្មះ វ្រះ យនប[តិ]
(៧) ចាស៑ វ្រះ កុតិ រុង៑ ចាស៑ វ្រះ មោក៑ ចាស៑ វ្រះ វ្នុរ៑ ចាស៑ រង្វាង៑ ត ប្វន៑ វ្រះ មទ-
(៨) ឝិង្ហ វ្រះ ស្រៅ វ្រះ បញ្ចោម៑ រាង្គបុរ សេ[នា]បតិ ត ប្វន វ្រះ ឥឝ្វរនិវាស វ្រះ
(៩) ថ្បល៑ ខ្វស៑ ចាស៑ វ្រះ នា ទោ វ្រះ ស្វាយ៑ នុ សវ្វ៌ាទិការិ ត ជ្មះ វ្រះ បុកណក ចាស៑ ស្យ-
(១០) ង៑ ត ចុះ មោក៑ សង៑ គោល៑ ត ភូម្យ អាយ៑ វិឞ្ណុគ្រាំម នុិ ស្រុក៑ ត ច្វល៑ ត កំម្រតេង៑ អញ៑
(១១) ឝ្រីវីរលក្ឞ្មី ផោង៑ ត បូវ្វ៌ ប្រសប៑ ត អ្វ — ទក្ឞិណ — បឝ្ចិម ប្រស-
(១២) ប៑ សារ ឧត្តរ ប្រសប៑ វ្នំ កន្តាល៑ ភូម្យ ជ្នង៑ —— គ្រម បឝ្ចិ-
(១៣) ម ប្រសប៑ ផ្ទេង៑ បន្ហេំ ឧត្តរ វីរគ្រាម —— បូវ្វ៌ ប្រសប៑
(១៤) ភូម្យ វ្រះ រូប បឝ្ចិម ប្រសប —— ត វ្យរ៑
(១៥) ភយ៑ បិយ៑ តប៑ ប្រាម តិ បូវ្វ៌ ១០ —— គោល៑ ថ្មោ ១
(១៦) គោល៑ ឈេ ១

នេះ​ជា​សេចក្ដី​ប្រែ​សង្ខេប​សិលាចារឹក​ទាំង​ពី​រ​ផ្ទាំង៖

តួ​ខាងត្បូង ​អ្នកចារសិលាចារឹកនេះនិយាយដល់​​ការ​ក​សាង​ប្រាសាទ​នេះ​ពី​​ដំបូង​​ក្នុង​រាជ្យ​ព្រះ​បាទ​ជ័យវម្ម៌​ទី៣ (វិស្ណុលោក) ​នៅ​ឆ្នាំ៨៥០​នៃគ.ស.។ ព្រះអង្គ​បាន​បាត់​ដំរី​មួយ​ក្បាល​​ដែល​ទើប​ទាក់​បាន​។ ពេល​យប់​ ព្រះ​អង្គ​ចូល​ក្រឡាបន្ទំ​ក៏​យល់​សុបិន្ត​ឃើញ​​ទេព​មក​ពន្យល់​សប្តិ​ ឱ្យព្រម​សង់​ប្រាសាទ​ថ្វាយ​នឹង​រក​ដំ​រីឃើញ។ លុះ​ព្រឹក​ឡើង​ ដំរី​ក៏​រក​ឃើញ​មែន ព្រះអង្គ​ក៏​ចាត់​ចែង​ឱ្យ​គេ​សង់​ប្រាសាទ​ដល់​ទេព​មួយ​អង្គ​នាម​ថា សកព្រាហ្មណ នៅ​​ក្នុង​ទឹក​ដី​តំបន់វិស្ណុគ្រាម​នោះ ព្រម​ទាំង​ថ្វាយ​ដី​នៅ ជ្នងប្រាង។ គាត់និយាយ​ដល់​បុព្វបុរស​គាត់ ដែល​ទទួល​បាន​​ខ្ញុំ​ និង​ដី​ពីរ​កន្លែង​នេះ​ពីព្រះរាជ​ប្រទាន។
តួ​ខាង​ជើង និយាយ​ទៅ​ដល់​រឿង​នៅ​ក្នុង​រាជ្យ​ព្រះ​បាទ​សូយ៌្យ​វម្ម៌ទី១ ថា​ដីនេះ (វិស្ណុគ្រាម) ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រគល់​ថ្វាយ​ព្រះនាង​វិរលក្ស្មី​​ ដែល​ជា​​បុព្វបុរស​នៃ​អ្នក​ចារ​សិលាចារឹក​នេះ។ ព្រះនាង​បាន​បោះ​បង្គោល​​ព្រំ​ដី​ និង​ដីនៅ ជ្នងប្រាង។ សិលាចារឹក​ក៏​​និយាយ​ពី​ក្រុម​ការងារ​ចុះ​បោះ​បង្គោល​ព្រំ​ដី និង​ដែនកំណត់​នៃ​ដី​ដែល​ត្រូវ​បាន​បោះ​បង្គោល​នោះ។​​​

អាន​បន្ថែម៖

បានផ្សាយ​ក្នុង ប្រាសាទ​​បុរាណ​នៅ​កម្ពុជា, អំពី​សិលាចារឹក​ខ្មែរ, Exploring Cambodia | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , , | បញ្ចេញមតិ

ប្រាសាទតូចមួយនៅខាង​កើត​ប្រាសាទ​ឃ្លាំង​ជើង


តួប្រាសាទ និង «បណ្ណាល័យ»

នៅ​ជាប់​ខាង​កើត​ប្រាសាទ​ឃ្លាំង​ខាង​​ជើង មាន​ក្រុម​ប្រាសាទ​​តូច​មួយ​បែរ​មុខ​មក​ទិស​ខាង​លិច។ តាម​ក្បាច់​ចម្លាក់​ ប្រាសាទ​នេះ​ទំនង​ស្ថិតក្នុង​​រចនា​បថ​បន្ទាយស្រី​ (ពាក់កណ្ដាល​ទី​២​សតវត្ស​ទី១០)។ ប្រាសាទនេះ​មាន​កំពែង​ថ្ម​បាយ​ក្រៀម​​ព័ទ្ធ​ជុំ​វិញ មាន​ «បណ្ណាល័យ» ពីរ​​ មាន​ទ្វារ​ចូល​ពី​​ទិស​ខាង​កើត។ តួ​ប្រាសាទ​​ធ្វើ​ពី​ថ្មភក់​ មិន​មាន​ថ្នាក់​កំពូល ឈរ​លើ​ឃឿន​​រាង​កាក​បាទ​​ធ្វើ​ពី​ថ្មភក់ដូច​គ្នា។ មាន​ជណ្ដើរ​​ឡើង​ពី​គ្រប់​បួន​ទិស តែទ្វារ​ចូល​មាន​តែ​ទិស​ខាង​លិច​ប៉ុណ្ណោះ។ នៅ​លើ​ជញ្ជាំង​ប្រាសាទ​មាន​ជា​រូប​ «អប្សរ» សរុប៨។ ឯ​កូន​ប្រាសាទ​ចម្លង​ដែល​គេ​ទម្លាប់​ដាក់​លើ​ថ្នាក់​កំពូល​នៅ​រាយប៉ាយ​ជិតៗ​ប្រាសាទ។ នៅ​ក្បែរ​ខាង​នោះ​ក៏​មាន​ហោជាង​មួយ​ចំនួន​ដែល​គេ​តម្រៀប​​​​ចេញ​ជា​ទម្រង់​ហោជាង តែ​ទុក​ចោល​នៅ​លើ​ដី (យើង​មិន​ដឹង​ថា គេ​តម្រៀប​តាំង​ពីពេល​ណា​នោះទេ ហើយ​សម្រាប់​ប្រើ​លម្អ​សំណង់​មួយ​ណា​ក៏​ទេ​ដែរ)​។

នៅ​ផ្នែក​ខាង​ក្នុង​ «​បណ្ណាល័យ​ខាង​ត្បូង» គេ​បាន​រក​ឃើញ​លិង្គ​តូច​ៗ​​ កម្ពស់​ប្រមាណ​កន្លះ​ម៉ែត្រ​ចំនួន​ ១១ តម្រៀប​ជា​បី​ជួរ (សៀវភៅ​នេះ​បោះពុម្ពផ្សាយ​ឆ្នាំ​១៩៤៤)​

អត្ថបទ​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស Angkor Guide: The small monument to the east of north Khleang

បានផ្សាយ​ក្នុង ប្រាសាទ​​បុរាណ​នៅ​កម្ពុជា | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , | បញ្ចេញមតិ

ប្រាសាទព្រះពុទ្ធសាសនា ​ព្រះបាលិលេយ្យ


ប្លង់ប្រាសាទ ©​ Maurice Glaize

ប្រាសាទ​ព្រះបាលិលេយ្យ​ស្ថិត​នៅ​​ទិស​ខាង​លិច​ វត្ត​ទេព​ប្រណម្យ។ ​មុន​នឹង​ទៅ​ដល់​ប្រាសាទ ​យើង​នឹង​ឃើញ​ឃឿន​វែង​មួយ​ប្រមាណ ៣០​ម៉ែត្រ​​មាន​បង្កាន់​ដៃ​នាគ ​តោ និង​ទ្វារ​បាល​ ឯ​នៅ​ចុង​ឃឿន​នោះ​មាន​រោង​តម្កល់​ព្រះ​ពុទ្ធ​បដិមា​​​ភ្នែន​​លើ​ផ្កា​ឈូក យក​ធរណី​ជា​សាក្សី​មួយ​អង្គ​ធ្វើ​ពី​ថ្មភក់។ សព្វថ្ងៃ​យើង​ឃើញ​ព្រះ​ពុទ្ធ​បដិមា​ភ្នែន​នេះ​ពេញ​រូប​ពេញ​អង្គ តែ​មុន​នេះ​បដិមា​នេះ​គ្មាន​ព្រះ​​កេស​ទេ។ គេ​​​រក​ឃើញ​ព្រះ​កេស​នេះ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៣៤​ ជាប់​ព័ន្ធ​នៅ​ក្នុងឫស​ឈើ។ «ឧស្ណិសៈ» ព្រះពុទ្ធបដិមា​ភ្នែន​នេះ​ដូច​គ្នា​នឹង​ «ឧស្ណិសៈ» ព្រះពុទ្ធ​បដិមា​ទ្រង់​ឈរ​នៅ​ វត្ត​ទេពប្រណម្យ​ ដែល​ជា​សិល្បៈ​ចុង​​សម័យ​អង្គរ ឬ​ដើម​សម័យ​ក្រោយ​អង្គរ។

បន្ទាប់​ពី​រោង​នោះ យើង​នៅ​ទៅ​ដល់​ខ្លោង​ទ្វារ​ប្រាសាទ​ ដែល​មាន​ចម្លាក់​​ពុទ្ធ​សាសនា​លើ​ផ្ដែរ និង​ហោជាង។ ​ខ្លោងទ្វារ​មាន​ច្រក​ចូល​ចំនួន​៣។ ​កំពែង​ថ្ម​បាយ​ក្រៀម​ដែល​សព្វ​ថ្ងៃ​រលំ​ស្ទើរ​អស់​ព័ទ្ធ​ប្រាសាទ​នេះ ហើយ​ភ្ជាប់គ្នា​នៅ​ត្រង់​ខ្លោង​ទ្វារ​នេះ។ ខ្លោងទ្វារ​ត្រូវ​បាន​ជួស​ជុល​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៣៧។ នៅ​លើ​​​ហោជាង​ផ្នែក​ខាង​កើត​ច្រក​ខាង​ជើង​ ​​បង្ហាញ​រូប​ព្រះ​ពុទ្ធ​ទទួល​ទឹក​ឃ្មុំ​ពី​ស្វា​ និង​ដំរី​ កាល​លោក​គង់​នៅ​ព្រៃ​បរិលេយ្យ។ គេគិត​ថា​ឈ្មោះ​ប្រាសាទ «បាលិលេយ្យ» ​​គឺ​មក​ពី​ឈុត​នេះ​​ឯង (ក្នុង​ភាសា​មួយ​ចំនួន​ សូរ /l/ និង /r/ តែង​តែ​ត្រូវ​ប្រើ​ឆ្លាស់​គ្នា)។ នៅ​លើ​​ហោជាង​​ផ្នែក​ខាង​លិច​ច្រក​ដដែល បង្ហាញ​រូប​ព្រះពុទ្ធ​ទទួល​ចង្ហាន់​នាង​សុជាតា។ ឯ​លើ​​ហោ​ជាង​ទទឹង​ខ្លោង​ទ្វារ បង្ហាញ​រូប​ព្រះ​ពុទ្ធ​ផ្ចាញ់​ដំរី​នាល​គិរី។

​តួ​ប្រាសាទ​​​​ធ្វើ​អំពី​ថ្ម​ភក់​​មាន​ច្រក​ចូល​ពី​គ្រប់​​បួន​ទិស នៅ​តាម​ច្រក​និមួយៗ​ មាន​​នៅ​សល់​ជា​យ៉​​ដែល​ខូច​ខាត​។ ​ឯ​កំពូល​ប្រាសាទ​ទំនង​ជា​បន្ថែម​​នៅ​ពេល​ក្រោយ ព្រោះ​​ទម្រង់​មិន​ល្អ​ស្អាត​​ ហើយ​ខ្ពស់​សន្លឹម​ រដឹប​រដុប​ប្រហែល​ជា​អាច​មាន​សម្ភារៈ​សំណង់​ជា​ឈើ ឬ​អ្វី​ផ្សេង​ស្រោប​ពី​លើ​បន្ថែម​។ តួ​ប្រាសាទ​នេះ​ស្ថិត​នៅ​លើ​ឃឿន​​ថ្មភក់​ ៣​ជាន់​កម្ពស់​ប្រមាណ​ជា​ ៣ម៉ែត្រ និង​មាន​ជណ្ដើរ​ឡើង​ទៅ​តួ​ប្រាសាទ​​ពី​គ្រប់​បួន​​ទិស។

តួ​ប្រាសាទ

បើ​តាម​លោក​ Maurice Glaize មាន​មតិ​ថា «សំយោគ​សាសនា​មិន​មែន​ជា​រឿង​ចម្លែក​ទេ​ចំពោះ​ជនជាតិ​ខ្មែរ។ ចំពោះ​រឿង​ដែល​​ចម្លាក់​ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ប្រាសាទ​នេះ [ព្រះ​បាលិលេយ្យ] ដែល​មិន​​រង​ការ​ដាប់​បំផ្លាញ​នោះ​ ប្រហែល​ដោយ​សារ​ទទួល​​បាន​ការ​ការពារ​ពី​ វត្ត​ទេពប្រណម្យ​ ​និង​ព្រះ​បរមរាជវាំង​​ដែល​នៅ​ក្បែរ​ខាង។»

ខាង​​ក្រោម​នេះ​ជា​រូប​ថត​ប្រាសាទ​នៅ​ឆ្នាំ​ ១៩៦៥៖

តួ​​ប្រាសាទ ©​ H. Grobe, 1965

ឃឿន​វែង​នៅ​មុខ​ប្រាសាទ ©​ H. Grobe, 1965

អត្ថបទ​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស Angkor Guide: Preah Palilay

អត្ថបទ​ស្រាវជ្រាវ​អំពី៖ «គោបុរៈប្រាសាទ​ព្រះបាលិលេយ្យ» ដោយ Maurice Glaize,

បានផ្សាយ​ក្នុង ទេពកថាពុទ្ធសាសនា, ប្រាសាទ​​បុរាណ​នៅ​កម្ពុជា | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , , , | បញ្ចេញមតិ