Le Petit Parisien N°885


​កាល​ពី​ម្សិល​ ខ្ញុំ​បាន​សរសេរ​ប្រកាស​មួយ​ស្ដី​អំពី រូបអំពី​មេរុ​ថ្វាយ​ព្រះ​ភ្លើងហ្លួង​​សុវណ្ណកោដ្ឋ។ ក្នុង​ប្រកាស​នោះ ខ្ញុំ​បាន​ចម្លង​អត្ថបទ​ដើម​ចេញ​ពី​កាសែត​ដោយ​ដាក់​ភ្ជាប់​នៅ​ក្រោម​រូប​ភាព។ សម្រាប់​ប្រកាស​នេះ ខ្ញុំ​សាក​ល្បង​បក​ប្រែ​អត្ថបទ​ដើម​នៃ​កាសែត​នោះ មក​ជា​ភាសា​ខ្មែរ ដោយ​កែ​កុន​ពាក្យ​ពេជន៍​ខ្លះ​ផង។ យ៉ាង​ណា​មិញ​ នេះ​គ្រាន់​តែ​ជា​ការ​បក​ប្រែ​​ដោយ​ផ្ទាល់​ខ្លួន​ប៉ុណ្ណោះ ហើយ​​ខ្ញុំ​នៅ​ទាល់​នឹង​ពាក្យ​មួយ bois de camphrier មិន​ដឹង​ថា​ជា​ដើម​ឈើ​អ្វី​ឲ្យ​ប្រាកដ។ បើ​អ្នក​អាន​ណាស្គាល់ សូម​មេត្តា​ប្រាប់​​ដើម្បី​ខ្ញុំ​បាន​កែ​ខៃ។ សូមអរគុណ។

Source: gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

ប្រទេស​កម្ពុជា៖ ពិធី​ថ្វាយ​ព្រះ​ភ្លើង​ព្រះ​បាទ​នរោត្តម
មិត្ត​អ្នកអាន Le Petit Parisien ប្រហែល​ជា​នៅ​ចាំ​ថា ព្រះបាទ​នរោត្តម​ដែល​សុគត​នៅ​ពេល​ថ្មីៗ ព្រះ​អង្គ​សោយ​រាជ្យ​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា ក្រោម​អាណាព្យាបាលបារាំង។
បន្ទាប់ពីសោយ​ទិវង្គត ព្រះអង្គ​បាន​ផ្ទុំ​ជា​លើក​ចុង​ក្រោយ​នៅ​ក្នុង​ព្រះ​កោដ្ឋ​ធ្វើពីឈើ ? ដោយ​ព្រះកាយ​ត្រូវ​បាន​រុំ​ដោយ​ក្រណាត់​យ៉ាង​ផ្ចិតផ្ចង់​​តម្កល់​នៅ​លើ​ព្រះ​មេរុ រង់​ចាំ​ដល់​វេលា​ថ្វាយ​ព្រះ​ភ្លើង​តាម​បវេណីខ្មែរ។​
ព្រះបាទ ស៊ីសុវត្ថិ ដែល​ឡើង​សោយរាជ្យ​បន្ត បាន​​​យាង​​មកវាល​ព្រះ​មេរុ ហែហម​ដោយ​ដោយ​អាចារ្យ និង​សព្វមុខ​មន្ត្រី។ ព្រះរាជា​អង្គថ្មី​នេះ​ជា​អ្នក​ថ្វាយ​ព្រះ​ភ្លើង ដោយ​ពេល​នោះ​ព្រះអង្គ​​បាន​យក​កោដ្ឋ​មាន​​ព្រះ​អដ្ឋិ​ព្រះ​មាតា​ទ្រង់​ ទៅ​បូជា​ជា​មួយ​ដែរ។
ជា​ទម្លាប់​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា អ្នក​ដែល​មាន​យស​សក្ដិ​ខ្ពស់​មិន​យាង​ទៅ​ភព​មួយ​ទៀត​តែ​​អង្គ​ឯង​នោះទេ គេ​រៀប​​មេរុ​មួយ​ទៀត​ប៉ុន្មាន​ថ្ងៃ​ក្រោយ​មក ​សម្រាប់​បូជា​ព្រះ​អដ្ឋិ​ព្រះនាងម្ចាស់​​ ៤​ព្រះអង្គ ព្រះអង្គ​ម្ចាស់​ ៩​ព្រះ​អង្គ ដោយ​មាន​មន្ត្រី ១២​នាក់​នៅ​ចាំ​យាម។
ព្រះ​បាទ​នរោត្តម ទទួល​បានគ្រឿង​ឥស្សរិយយស​ថ្នាក់ខ្ពស់​បំផុត Légion d’honneur ពី​សាធារណរដ្ឋ​បារាំង។ កង​ទ័ព​បារាំង​​​បាន​ចូល​រួម​​ក្នុង​​ព្រះ​រាជពិធី​បុណ្យ​សព​​នេះ​ដើម្បី​ថ្វាយ​កិត្តិយស​ដូច​ទម្លាប់។

កែតម្រូវ​៖ bois de camphrier ឈើ​ទេព្វិរូ

Advertisements
បានផ្សាយ​ក្នុង អត្ថបទ ចំណេះ​ដឹង​​ទូទៅ, អត្ថបទ ប្រវត្តិវិទ្យា, អត្ថបទ វប្បធម៌ និង អរិយធម៌ | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , | 1 មតិ

រូបអំពី​មេរុ​ថ្វាយ​ព្រះ​ភ្លើងហ្លួង​​សុវណ្ណកោដ្ឋ


រូបព្រះបាទនរោត្តម ថតឆ្នាំ១៩០៤

ព្រះបាទ ​នរោត្ដម ទ្រង់​ប្រសូត​​នៅ​ ខែ​កុម្ភៈ​ ឆ្នាំ ១៨៣៤ ហើយ​​​ទ្រង់សោយ​ទិវង្គត​នៅ​ ថ្ងៃ​ទី​២៤ ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៩០៤ វេលា​ម៉ោង ១៥:០០ ក្នុង​ព្រះជន្មាយុ​ ៧០​ព្រះ​វស្សា។ ព្រះមរណនាម​របស់​ព្រះអង្គ​គឺ ព្រះសុវណ្ណកោដ្ឋ។ ព្រះអង្គ​សោយរាជ្យ​​បន្ត​ពី​ព្រះ​បិតា​ ព្រះ​បរម​កោដ្ឋ (អង្គដួង) តាំងពី​ឆ្នាំ១៨៦០ គម្រប់​បាន ៤៤​ព្រះ​វស្សា។

​ក្រោយ​ព្រះ​អង្គ​សោយ​ទិវង្គត ​ព្រះសព​ត្រូវ​បាន​តម្កល់​ទុក​នៅ​វាល​ព្រះ​មេរុ (ខ្មែរ​សព្វ​ថ្ងៃ​និយាយ​ថា មេន តាម​សៀម) អស់​កាល​ ២ឆ្នាំ និង​ថ្វាយ​ព្រះ​ភ្លើង​នៅ​ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩០៦។ នៅ​ឯ​ស្រុក​បារាំង​វិញ កាសែត Le Petit Parisien ចេញ​ថ្ងៃ​អាទិត្យ​ ​ទី២១ ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩០៦ មាន​រូប​គំនូរ​ពី ព្រះរាជពិធី​ថ្វាយ​ព្រះ​ភ្លើង​ព្រះ​សម​ព្រះ​សុវណ្ណកោដ្ឋ (ព្រះនរោត្តម)។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​រូប​គំនូរ​នេះ មិន​ត្រឹម​ត្រូវ​ទេ ដោយសារ​តែ​គេ​គូរ​រូប​មេរុ​ថ្វាយ​ព្រះ​ភ្លើង​នៅ​មុខ​ប្រាសាទ​ចន្ទ​ឆាយា មិនមែន​នៅ​ឯ​វាល​មេរុ ខាង​ជើង​ព្រះ​បរម​រាជវាំង។ ម៉្យាង​ទៀត មិន​មែន​ថ្វាយ​ព្រះ​ភ្លើង​រំលាយ​តែ​ព្រះ​សពទេ គេ​ដុត​ទាំង​មេរុ​ថែមទៀត។

ក្រៅពី​រូប​ កាសែត​ក៏​សរសេរ​អត្ថបទ​អម​ជា​មួយ​​ដូច​ខាង​ក្រោម​

Au Cambodge: le Bucher du roi Norodom.
Les lecteurs du Petit Parisien se souviennent que récemment décédait le roi Norodom qui, sous le contrôle du gouvernement français, présidait aux destinées du Cambodge.
Depuis sa mort, le roi dormait son dernier sommeil, enseveli dans un cercueil en bois de camphrier, et son corps, précieusement embaumé, attendait qu’un cérémonial spécial eut été fixé pour être incinéré a la mode cambodgienne.
le successeur de Norodom, Sisawath, est venu, précédé et suivi de prêtres et de fonctionnaires, allumer le bucher de bois de cèdre et de cyprès sur lequel, avec la dépouille de Norodom, en avait placé le coffre renfermant les restes de la reine-mère du roi actuel.
Il est d’usage au Cambodge que les grands personnages ne s’en aillent pas seuls dans l’autre monde; un autre bucher, édifié quelques jours après le premier, a reçu, pour les dévorer, les dépouilles de quatre princesses, de neuf princes et de douze mandarins qui attendaient cette cérémonie au fond de leurs urnes.
Norodom était grand-croix de la Légion d’honneur; les troupes françaises ont donc assisté à cette solennité funèbre pour rendre les honneurs habituels.

Source: gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

អានបន្ថែម៖​

បានផ្សាយ​ក្នុង អត្ថបទ ប្រវត្តិវិទ្យា | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , , | 2 មតិ

ព្រះ​ត្រីមូត៌ិ​ នៃភ្នំ​បូក


ព្រះ​ត្រី​មូត៌ិ​ គឺ​ជា​ព្រះ​ធំៗ​ទាំង​បី​នៃ​ព្រហ្មញ្ញ​សាសនា។ ព្រះ​ព្រហ្ម​បង្កើត​លោក ព្រះ​នរាយណ៍​រក្សា​លោក និង​ព្រះឥសូរ​បំផ្លាញ​លោក។ ខាង​ក្រោម​នេះ​ជា​រូប​ព្រះ​សិរ្ស​នៃ​ព្រះ​ត្រី​មូត៌ិ​ដែល​សព្វ​ថ្ងៃ​​តាំង​បង្ហាញ​នៅ​សារមន្ទីរ​ជាតិ​សិល្បៈ​អាស៊ី​ ហ្គីម៉េ ក្រុង​ប៉ារីស៍ សាធារណរដ្ឋ​បារាំង។

អត្ថបទ​ដែល​ទាក់ទង៖

បានផ្សាយ​ក្នុង អត្ថបទ ចំណេះ​ដឹង​​ទូទៅ, អត្ថបទ វប្បធម៌ និង អរិយធម៌ | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , , | បញ្ចេញមតិ

កាលប្បប្រវត្តិ​នៃប្រទេសកម្ពុជា (១)


​ប្រទេស​កម្ពុជា​​ជា​ប្រទេស​ដ៏​ចំណាស់​មួយ​នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ យើង​ដឹង​ថា​មាន​មនុស្ស​មក​រស់​នៅ​​​ភូមិភាគ​ដែល​ជា​ប្រទេស​កម្ពុជា​សព្វ​ថ្ងៃ ហោច​ណាស់​តាំង​​ពី​សម័យ​​នវសិលា (Neolithics-ថ្ម​រំលីង​)។[1] យើង​អាច​ចែក​កាល​ប្ប​ប្រវត្តិ​នៃ​ប្រទេស​កម្ពជា​ជា​បី​ដំណាក់​កាល​ធំ៖

  1. ដំណាក់​កាល​បុរេប្រវត្តិ (Prehistory)
  2. ដំណាក់​កាល​ចន្លោះ (Proto-History)
  3. ​ដំណាក់​កាល​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ (History)

​ការ​សិក្សា​អំពី​ប្រទេស​កម្ពុជា​ទទួល​បាន​ការ​ចាប់​អារម្មណ៍​តាំ​ង​ពី​សតវត្ស​ទី១៩​ មក​ម៉្លេះ​ដោយ​អ្នក​ប្រាជ្ញ​បញ្ចឹម​ប្រទេស។​​ កាល​នោះ​អ្នក​ប្រាជ្ញ​បញ្ចឹម​ប្រទេស​ចាប់​អារម្មណ៍​ជា​ខ្លាំង​នឹង​​ប្រាសាទ​បុរាណ​នានា​នៅ​តំបន់អង្គរ ដូច្នេះ​ការ​សិក្សា​បុរេ​ប្រវត្តិ​​មិនទទួល​បាន​ការ​ចាប់​អារម្មណ៍​ប៉ុន្មាន​នោះទេ។ យ៉ាង​ណា​ក្ដី នៅឆ្នាំ១៨៧៩ លោក J-B. Noulet បាន​​សរសេរ​សៀវភៅ​មួយ​អំពី​វត្ថុ​សិល្បៈ​បុរេប្រវត្តិ​ ដែល​លោក J. Moura ប្រមូល​ពី​ស្រុក​ខ្មែរ។[2] ត​ទៅ​នេះ ខ្ញុំ​នឹង​បង្ហាញ​ពី​បុរេ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា។

នៅ​ឆ្នាំ១៩៦៣ E. Saurin និង J-P Carbonnel បាន​រក​ឃើញ​ថ្ម​​បំបែក​មួយ​ចំនួន​​នៅ​ ស្រែស្បូវ​ខេត្ត​ក្រចេះ។ ពួកគាត់គិតថា​ថ្មទាំង​នោះ​ជា​ឧបករណ៍ថ្ម​ដែល​មាន​អាយុ​ប្រហែល​ ៦សែន​ឆ្នាំ​មុន​បច្ចុប្បន្ន។ ទោះជា​យ៉ាង​ណា ការ​ពិនិត្យ​ម្ដង​ទៀត​នៅ​ឆ្នាំ​២០០៩ នៅ​ទីតាំង​នោះ​ផ្ទាល់​​​​បញ្ជាក់​ថា​ថ្ម​ទាំង​នេះ​ទទួល​សំនឹក​ពី​ការ​ហូរ​នៃ​ទន្លេ មិន​មែន​ដោយ​​ស្នា​ដៃ​មនុស្ស​នោះទេ​។[3]

ស្លាក​ស្នាម​នៃ​ការ​​​តាំង​ទី​លំនៅ​​​ដំបូង​នៅ​​​ប្រទេស​កម្ពុជា មាន​នៅ​ល្អាង​ស្ពាន ខេត្ត​បាត់ដំបង។[4] កំណាយ​បុរាណវិទ្យា​​​ខ្មែរ​បារាំង​ បាន​ចាប់​ផ្ដើម​សា​ជា​ថ្មី​នៅ​ឆ្នាំ​២០០៩ ដោយ​ខក​ខាន​អស់​ប្រមាណ​ ៤០​ឆ្នាំ​ដោយ​សារ​សង្គ្រាម​​ស៊ី​វិល​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា។ ការ​តាំង​ទី​លំនៅ​មាន​តាំង​​ពី​ប្រមាណ​ ៧ម៉ឺន​ឆ្នាំ​មុន​បច្ចុប្បន្ន​ ក៏​ប៉ុន្តែ​មិន​មែន​ជា​ការ​តាំង​ទី​លំនៅ​ជាប់​លាប់​នោះទេ។ សំណល់​វប្បធម៌ ហៅប៊ីញាន (Hoabinhian) យ៉ាងច្រើនត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​នៅ​ទីនោះ។[5] ក្រៅ​ពី​នេះ ទីតាំង​មួយ​ចំនួន​ទៀត​ដូច​ជា​ សំរោង​សែន ខេត្ត​កំពង់ឆ្នាំង ​ដែល​មាន​ការ​ចាក់បង្គរ​សម្បក​ខ្យង​យ៉ាង​ច្រើន​សន្ធឹកសន្ធាប់ និង​ស្ថានីយ​ភូមិស្នាយ ខេត្ត​​បន្ទាយ​មានជ័យ​ ដែល​មាន​ការ​តាំង​ទី​លំនៅ​ហោច​ណាស់ ៥០០​ឆ្នាំ​មុនគ្រឹស្តសករាជ​។[6]

តាម​រយៈ​កំណាយ​បុរាណ​វិទ្យា​ទាំង​នេះ យើង​ដឹង​ថា​ក្រុម​មនុស្ស​ដែល​​មក​តាំង​ទី​លំនៅ​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ដំបូង​ជា​ក្រុម​អ្នក​ប្រមាញ់ និង​ប្រមូល​ផល​ព្រៃឈើ ដែល​អាច​ចុះ​មក​ពី​ភូមិភាគ​អាគ្នេយ៍​ប្រទេស​ចិន​បច្ចុប្បន្ន។ ពួកគេ​ចាប់​ចេះ​តាំង​ទី​លំនៅ​​​ជាប់​លាប់ ដោយ​រស់​នៅ​ក្នុង​ភូមិ​រាង​មូល​​មាន​ជញ្ជាំង​កំពែង​ពី​ដី។[7]

​យុគ​ដែក​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ចាប់​ផ្ដើម​ប្រហែល​ ៥០០​ឆ្នាំ​មុនគ្រឹស្តសករាជ​។ ចាប់ពី​ពេល​នោះ​មក​គេ​ចាប់​ផ្ដើម​ចេះ​បង្កើត​សង្គម​ដែល​មាន​​រចនាសម្ព័ន្ធ​ មាន​មេកើយ ហើយ​​​មាន​ប្រស្រ័យ​ទាក់ទង​ជា​មួយ​នឹង​ជនជាតិ​ដទៃ​ទៀត​ ជាពិសេស​ជនជាតិ​ឥណ្ឌា។[8]​ ពួកគេ​និយាយ​ភាសា​អូស្ត្រូ​អាស្យ៉ាទិច និង​ចូល​រួម​ក្នុង​ការ​ផលិត​យ៉ាង​សកម្ម។[9][10]

សូមរក​អាន​សៀវភៅ​បញ្ជី​សារ​ពើភណ្ឌ​ស្ថានីយ​បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា បោះពុម្ពផ្សាយ​ដោយក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រ​សិល្បៈដើម្បី​បង្កើន​ចំណេះ​ដឹងអំពី​ផ្នែកនេះ។

​ឯកសារយោង៖
[1] Mourer, Cécile; Mourer, Roland (July 1970). “The Prehistoric Industry of Laang Spean, Province of Battambang, Cambodia”. Archaeology & Physical Anthropology in Oceania. Oceania Publications, University of Sydney. 5 (2): 128–146.
[2] Noulet, J-B. (1879). “L’age de la Pierre Polie & du Bronze au Cambodge: D’apres les découvertes de M. J. Moura”
[3] Demeter, Fabrice & Pätole-Edoumba, Elise & Duringer, Philippe & Bacon, Anne-Marie & Sytha, Pheng & Bano, Maksim & Laychour, Vin & Cheangleng, Mao & Sari, Vân. (2010). Reinterpretation of an Archaeological Pebble Culture from the Middle Mekong River Valley, Cambodia. Geoarchaeology-an International Journal – GEOARCHAEOLOGY. 25. Pages 75-95.
[4] Heng, Sophady. Forestier, Hubert. et al. (2016). “Laang Spean cave (Battambang province): A tale of occupation in Cambodia from the Late Upper Pleistocene to Holocene” Quaternary International. 4: 162–17
[5] Forestier, Hubert. Heng, Sophady et al. (2015). “The Hoabinhian from Laang Spean Cave in its stratigraphic, chronological, typo-technological and environmental context (Cambodia, Battambang province)” Journal of Archaeological Science: Reports. 3: 194-206
[6] O’Reilly, D. J. “A Preliminary Report on the Excavation of a Late Prehistoric Cemetery in NorthwestCambodia”
[7] World Heritage “Human origin sites and the World Heritage Convention in Asia – The case of Phnom Teak Treang and Laang Spean cave, Cambodia: The potential for World Heritage site nomination; the significance of the site for human evolution in Asia, and the need for international cooperation”
[8] Stark, Miriam T. (2006). “Pre-Angkorian Settlement Trends in Cambodia’s Mekong Delta and the Lower Mekong Archaeological Project”. Bulletin of the Indo-Pacific Prehistory Association. University of Hawai’i-Manoa. 26: 98–109.
[9] Carter, Alison K. (2010) “Trade and Exchange Networks in Iron Age Cambodia: Preliminary Results from a Compositional Analysis of Glass Beads”
[10] Department of Anthropology College of Social Sciences University of Hawaii. “Art and Archaeology of Fu-Nan”

បានផ្សាយ​ក្នុង អត្ថបទ ប្រវត្តិវិទ្យា, អត្ថបទ ភូមិវិទ្យា, អត្ថបទ វប្បធម៌ និង អរិយធម៌, អត្ថបទ​ បុរាណ​វិទ្យា | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , , | បញ្ចេញមតិ

ដំណើរចុះមកភាគខាងត្បូង


ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុភាសា (​ethno​linguistic group) ជាក្រុមមនុស្ស​​ដែល​មាន​ ជាតិពន្ធុ និងភាសាដូចគ្នា​។ មួយក្រុមៗ មាន​ភាសា​របស់​គេ​រៀង​ខ្លួន​ៗខ្លួន ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុភាសា​ខ្លះធំ ខ្លះតូច ឧទាហរណ៍៖ ក្រុមជាតិពន្ធុខ្មែរ​ដែល​មាន​ទៅ​ដល់ប្រហែល ១៥លាននាក់, ក្រុមជាតិពន្ធុចាមដែលមានចំនួន ២សែននាក់​។ ទោះ​បី​ជាដូច្នេះ​​ក្ដី នេះគ្រាន់តែជាការ​កំណត់​ដោយ​ភាសា​ប៉ុណ្ណោះ មិនមែនជា​ការ​កំណត់​ដោយសែន (gene) ​នោះទេ។

នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ សម្បូណ៌ក្រុមជាតិពន្ធុ​ភាសា​​យ៉ាង​ច្រើន។ តាម​ការ​ចាត់​ថ្នាក់​របស់​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ភាសា​វិទ្យា គេ​អាច​ចាត់​ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​​ភាសា​មួយ​ចំនួន​រួម​បញ្ចូល​គ្នា ដោយ​គេ​ហៅថា គ្រួសារ​ភាសា។ គ្រួសារភាសា​ធំ​ៗ មួយ​ចំនួន​នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​បច្ចុប្បន្ន​មាន៖ អូស្ត្រូអាស្យ៉ាទិច (Austroasiatic), អូស្ត្រូនេសៀន (Austronesian), តៃ-កាដៃ (Tai-Kadai), ទីបេតូ-ភូមា (Tibeto-Burman) និង ហ្មុង-មៀន (Hmong-Mien)។ ​ប្រហែលជា ៤០០០ឆ្នាំមុនបច្ចុប្បន្ន គ្រួសារ​ភាសា​អូស្ត្រូអាស្យ៉ាទិច និង​​អូស្ត្រូ​នេសៀន​រស់នៅភាគខាង​ត្បូង ​ទន្លេយ៉ងសេ (ទន្លេខៀវ)។ ឯ​គ្រួសារ​ភាសាចិន (Sinitic) រស់​នៅ​តាម​ជ្រលង​ ទន្លេហ៊ង់ហ៊ឺ (ទន្លេលឿង) ឯ​ភាគ​ខាង​ជើង​​។

ប្រហែល​ជា ៣៥០០ ឆ្នាំ​មុន​បច្ចុប្បន្ន គ្រួសារ​ភាសា​ទាំង​​​ពីរ​​បាន​ចាប់​ផ្ដើម​ធ្វើ​ដំណើរ​ចុះ​មក​ភាគ​ខាង​ត្បូង ដោយគ្រួសារ​ភាសា​អូស្ត្រូ​អាស្យ៉ាទិច​ មកតាម​ផ្លូវ​គោក និង​គ្រួសារ​ភាសា​អូស្ត្រូនេសៀន មកតាម​ផ្លូវ​សមុទ្រ ដោយ​ឆ្លង​ទៅ​ កោះតៃវ៉ាន់ មុន​នឹង​ចុះ​មក។ ដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា​ យើង​ឃើញគ្រួសារ​ភាសា​​​អូស្ត្រូ​អាស្យ៉ាទិច​ ដូច​ជា​ខ្មែរ (Khmer) ​មន (Mon) វៀត (Viet/Kinh) រស់នៅ​តាម​ទំនាប តាម​ដង​ទន្លេ ឯគ្រួសារ​ភាសា​អូស្ត្រូ​នេសៀន ដូចជា​​ចាម (Cham), ពួកម៉ាឡាយូ-ប៉ូលីនេសៀន (Malayo-Polynesian) ជាដើមរស់​នៅ​តាម​បណ្ដោយឆ្នេរ តាម​កោះ។

ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​ភាសា​​​នៃគ្រួសារ​ភាសា​អាស្ត្រូអាស្យ៉ាទិច​ពីរ​ដែល​មាន​ឋានៈ​ជា​ប្រទេស គឺ​ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​​ខ្មែរ នៅប្រទេស​កម្ពុជា និង​​ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​​វៀត នៅ​ប្រទេស​វៀតណាម​។ ក្រុមជាតិ​ពន្ធុវៀតនេះជា​ករណី​គួរ​ឲ្យ​កត់​សម្គាល់ ព្រោះ​ដោយ​សារ​រស់​នៅ​ក្រោម​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់​ចិន​អស់​ ១​សហស្សវត្ស​ធ្វើ​ឲ្យ​​ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​នេះទទួល​ឥទ្ធិពល​វប្បធម៌​ចិន​យ៉ាង​ហូរ​ហៀរ រហូត​ស្ទើរ​តែ​ស្រដៀង​នឹង​ ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​ភាសា​ចិន ជាជាង​ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​ក្នុង​គ្រួសារ​ភាសា​​អូស្ត្រូអាស្យ៉ាទិច​​។

​ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​​នៅ​ក្នុង​គ្រួសារ​ភាសា​អូស្ត្រូ​នេសៀន​នេះ​ ជា​អ្នកដើរ​សមុទ្រ​យ៉ាង​ចំណាន​ដូច​មាន​បង្ហាញ​ក្នុង​ផែន​ទី​ខាងលើ​​ស្រាប់ ភាសា​​នានា​នៃ​​គ្រួសារ​ភាសា​នេះលាត​សន្ធឹង​តាំងពី​ឆ្នេរ​ខាង​កើត​នៅ​ទ្វី​បអាហ្វ្រិច រហូត​ដល់​កោះ​ហាវ៉ៃ នៅកណ្ដាល​មហាសមុទ្រ​ប៉ាស៊ីហ្វិច។

យើង​ត្រូវ​ចាំ​រហូត​ដល់​ដើម​គ្រឹស្តសករាជ​ ទើប​មាន​ចំណាក​មក​​ចុះ​មក​ភាគ​ខាង​ត្បូង​ម្ដង​ទៀត។ គ្រួសារ​ភាសា​ចិន​ជា​គ្រួសារ​ភាសា​ធំ​ណាស់ អ្នក​ភាសា​វិទ្យា​បែង​ចែក​ជា​ពីឬ​ទៀត គឺ​ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​ចិន និង​ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​ទីបេ-ភូមា។ ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​ចិន​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ចុះ​មក​ខាង​ត្បូង​ដែរ គឺ​ចុះ​ពី​ជ្រលង​ទន្លេ​លឿង មក​កាន់​ជ្រលង​ទន្លេ​ខៀវ។ នេះ​អាច​ជា​មូល​ហេតុ​ដែល​នាំ​ឲ្យ​ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​នានា​នៅ​តាម​ជ្រលង​ទន្លេ​ខៀវ រំកិល​ចុះ​មក​​ភូមិ​ភាគ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍។ នៅដើម​គ្រឹស្តសករាជ ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​ព្យូ (Pyu) បាន​ចុះ​មក​​រស់​នៅ​កសាង​ជា​រដ្ឋ​បុរី​ឯករាជ្យ​​ផ្សេង​ៗគ្នា នៅភាគ​កណ្ដាល​ប្រទេស​ភូម៌ា​សព្វ​ថ្ងៃ តាម​ដង​ទន្លេ​អ៊ីរ៉ាវ៉ាឌី។ ត្បិត​តែ​រស់​នៅ​​តាម​រដ្ឋ​បុរី​ឯក​រាជ្យ​​ផ្សេង​ៗ​​គ្នាក្ដី ​រដ្ឋបុរី​ទាំង​នេះ​មាន​លក្ខណៈរួម​ ដូច​ជា កំពែង​ក្រុង​រាង​មូល គោរព​ពុទ្ធសាសនា កប់​សព​នៅ​ក្រៅ​កំពែង​ជា​ដើម។ ក្រោយ​មក​នៅ​ដើម​សតវត្ស​ទី៩ ទើប​ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​បាម៉ារ (Bamar) ចុះ​មក​រស់​នៅ​ជំនួស​ក្រុមជាតិ​ពន្ធុព្យូ។ ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​ទាំង​ពីរ​នេះ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​ទីបេ​-ភូមា​ដូចគ្នា។​​

តើ​ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​ព្យូ​ ដាច់​ពូជ​ឬ​យ៉ាង​ណា? តើ​វា​ជា​ការ​ប្រល័យ​ពូជ​សាសន៍​មួយ​ឬ​យ៉ាង​ណា? ចម្លើយ​គឺ​មិនដូច្នោះ​ទេ ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​​ព្យូ​ទាំង​នោះបាន​នៅ​រួម​រស់​ជា​មួយ​ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​បាម៉ារ​ ដែល​ជា​អ្នក​ឈ្នះ​។ បាតុភូត​នេះ​មាន​​ជា​ទូទៅ​នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ អ្នកឈ្នះ​ប្រមូល​អ្នក​ចាញ់​មក​នៅជា​មួយ ពីព្រោះ​កាល​ពីបុរាណ គេ​ត្រូវ​ការ​កម្លាំង​ពលកម្ម​យ៉ាង​មហិមា​ដើម្បី​ធ្វើ​ការ​អ្វី​មួយ​។​ ក្រោយ​មក​​នៅ​​សតវត្ស​ទី១១ ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​បាម៉ារ​ក៏​បាន​វាយ​​យក​ជ័យ​ជម្នះ​លើ​ ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​មន​នៅ​តំបន់​ភាគ​ខាង​ត្បូង​ប្រទេសភូមា​សព្វ​ថ្ងៃ ហើយ​ចាប់​ផ្ដើម​រៀន​សូត្រ​ពី ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​មន​វិញ ដូច្នេះ​ហើយ​អក្សរ​ភូមា​សព្វ​ថ្ងៃ​មាន​លំនាំ​ស្រដៀង​អក្សរ​ខ្មែរ​ដែរ ព្រោះ​ចម្លង​ពី​អក្សរ​មន​ដែល​រឹត​តែ​ជិត​​និង​អក្សរ​ខ្មែរ។ ទោះ​យ៉ាង​ណា​ក្ដី មិនមែន​មាន​ន័យ​ថា​អក្សរស្រដៀង​​គ្នា អាច​​យក​ទៅ​អាន​ភាសា​មួយ​ទៀត​បាន​នោះទេ។ ម៉្យាងការ​វិវត្ត​នៃ​តួ​អក្សរ​ក្នុង​រយៈ​ពេល​ត្រឹម​មួយពាន់ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ​ក៏​មាន​ច្រើន​ដំណាក់​កាល​ដែរ​ នេះ​និយាយ​តែ​អក្សរ​ខ្មែរ​ផង។​​

​ប្រហែល​ចាប់​ពី​​​សតវត្សទី១២ ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​​តៃ​ចាប់​ផ្ដើម​ធ្វើ​ដំណើរ​ចុះ​មក​។ គ្រួសារ​ភាសា​នេះ​មាន​ដើម​កំណើត​នៅ​​ខេត្ត​យុណាន​ (Yunnan) ប្រទេស​ចិន​សព្វ​ថ្ងៃ។ ពួក​នេះ​មក​ធ្វើ​ជា​ទាហាន​ស៊ីឈ្នួល​ផង និង​ដោយ​រត់​គេច​ពី​ចម្បាំង​និង​ពួក​ម៉ុង​ហ្គោល​ (Mongol) ផង។ ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​តៃ​​សព្វ​ថ្ងៃ​ដែល​​មាន​ឋានៈ​ជា​ប្រទេស​ប្រទេស​ គឺក្រុមជាតិ​ពន្ធុ​តៃ​ដែល​រស់​នៅ​ប្រទេស​ថៃ​ឡង់​ដ៍ និង​ប្រទេស​ឡាវ។ ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​តៃ​​ទីមួយ កាល​មុន​ពួក​គេ​ហៅ​ខ្លួន​ឯង​ថា ស្យាម (Siam) ទើប​តែ​ដូរ​មក​ហៅ​ថា ថៃ​ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៣៩​នេះ​ឯង។​ ឯ​ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​​តៃ​ទីពីរ រស់​នៅ​ប្រទេស​ឡាវ ជា​ប្រទេស​សម្បូណ៌​ដោយ​ភ្នំ មិន​សូវ​រីក​ចម្រើន​ដូច​ប្រទេស​ថៃ​ឡង់​ដ៏​នោះទេ។ ក្រុមជាតិ​ពន្ធុ​តៃ​-ឡាវ នេះ​ស្មើ​នឹង ៥០​% នៃ​ប្រជាជន​សរុប​នៃ​ប្រទេស​ឡាវ។ អ្វី​ដែល​គួរ​ឲ្យ​កត់​សម្គាល់​នោះគឺ ថ្វី​ត្បិត​តែ​ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​​ទាំង​ពីរ​នេះ​ស្រដៀង​គ្នា​យ៉ាង​ខ្លាំង តែ​ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​តៃ-ស្យាម ជាក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​ដែល​ទទួល​ឥទ្ធិពល​ពី​ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​ខ្មែរ​យ៉ាង​លើសលប់ ពីព្រោះ​មក​រស់​នៅ​តំបន់​ដែល​ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​ខ្មែរ​រស់​នៅ​មុន។ ករណី​នេះ​ដូច​គ្នានឹង​ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​បាម៉ារ​ ដែល​ទទួល​យក​ឥទ្ធិពល​​​ពី​ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​មន​​​។​

ក្រុម​​ជាតិ​ពន្ធុ​ភាសា​នេះ​ជា​ក្រុម​ដែល​មក​ដល់​ក្រោយ​គេ ប្រហែល​នៅ​សតវត្សទី១៥ ឬ​ទី១៦។ ក្រុម​នេះ​មិន​មាន​​ចំនួន​ច្រើន​នោះ​ទេ ហើយ​ភាគ​ច្រើន​រស់​នៅ​តំបន់​ភ្នំ។ ក្រុម​នេះ​​មិន​មាន​អក្សរ​ផ្ទាល់​ខ្លួន​នោះទេ ហើយ​មាន​ឋានៈ​ជា​ជានជាតិ​ភាគ​តិច​នៅ​តាម​ប្រទេស​ដែល​ខ្លួន​រស់​នៅ។ បច្ចុប្បន្ន​នេះ រដ្ឋាភិបាល​នៅ​តាម​ប្រទេស​នីមួយៗ​​ព្យាយាម​ធ្វើ​សមាហរណកម្ម​ដើម្បី​ធ្វ់ើ​ឲ្យ​ពួក​គេ​ក្លាយ​ជា​ «ពលរដ្ឋ​តែ​មួយ​​នៃ​ប្រទេស​មួយ»។ ឧទាហរណ៍​​មួយ​​ក្នុង​​រឿង​នេះ គឺ​ពាក្យ «ខ្មែរលើ» ដែល​ព្រះ​ប្រមុខ​រដ្ឋ​សង្គមរាស្ត្រ​និយម​ប្រើ​ហៅ​ជនជាតិ​ដើម​​នៅ​តំបន់​ភាគ​ឦសាន​ប្រទេស​កម្ពុជា។ ជា​ការ​ពិត​ ពួក​គាត់​​អាច​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​ «បងប្អូន​ជីដូន​មួយ» នៃ​ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​ខ្មែរ តែ​ពួកគាត់​មាន​ភាសា​​រៀង​ខ្លួនៗ ដែល​អ្នក​ភាសា​វិទ្យា​អាច​ចាត់​ជា​ ក្រុម​ជាតិ​ពន្ធុ​ផ្សេងៗ​គ្នា។​

​នៅ​ប្រកាស​ក្រោយៗទៀត ខ្ញុំនឹង​ព្យាយាម​សរសេរ​​បន្ថែម​ពី​បញ្ហា​ ជាតិ​ពន្ធុ, ភាសា, ជាតិ​សាសន៍, រដ្ឋ, ប្រទេស ជាដើម​។ អត្ថបទ​ទាំង​នេះ​​មិនមែន​ជា​អត្ថប​ទ​ស្រាវជ្រាវ​ធំ​ដុំ​នោះទេ គ្រាន់តែ​ជា​អត្ថបទ​សម្រាប់​ជួយ​បង្កើន​ការ​យល់​ដឹង​ទូទៅ​តែប៉ុណ្ណោះ។​

បានផ្សាយ​ក្នុង អត្ថបទ ជាតិពន្ធ-ភាសាវិទ្យា, អត្ថបទ នរវិទ្យា, អត្ថបទ ប្រវត្តិវិទ្យា, អត្ថបទ ភូមិវិទ្យា, អត្ថបទ វប្បធម៌ និង អរិយធម៌, អត្ថបទ​ បុរាណ​វិទ្យា, អត្ថបទ​ ភាសាវិទ្យា | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , , , | បញ្ចេញមតិ