ទៅលេង អយុធ្យា


កាលពីខែ​មិថុនា​ ឆ្នា​២០១៩ ខ្ញុំ​បាន​ទៅ​ស្រុក​ថៃ​ដើម្បី​ចូល​រួម​សិក្ខា​សាលា​អំពី​ការ​សិក្សា​ និង​ការ​អប់​រំ​បុរាណ​វិទ្យា​នៅ​ប្រទេស​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍។ ខ្ញុំ​ចំណាយ​ពេល​ធ្វើ​ដំណើរ​មួយ​ថ្ងៃ ប្រជុំ​មួយ​ថ្ងៃ ឯ​ថ្ងៃ​ទី​បី​ខ្ញុំ​ឈ្លៀត​ទៅ​អយុធ្យា​ដោយ​មាន​សិស្ស​ប្អូន​ម្នាក់​រៀន​នៅ​បាង​កក​ជូន​ទៅ ហើយ​ព្រឹក​ថ្ងៃ​ទី​បួន​ឆ្លៀត​បាន​ទៅ​សារមន្ទីរ​ជាតិ​ក្រុង​បាង​កក​ មុន​នឹង​ឡើង​យន្ត​ហោះ​មក​ស្រុក​ខ្មែរ​វិញ​នៅ​ពេល​រសៀល។

ព្រឹក​ថ្ងៃ​ទី​បីនោះ​ត្រូ​វងើប​ពី​ព្រលឹម​ហើយ​ជិះ​ឡាន​ម៉ោង៧កន្លះ​ទៅ​អយុធ្យា តាម​ចាំ​សំបុត្រ​ឡាន​ដូច​ ៨.០០០៛ ទៅ ១០.០០០៛ អីហ្នឹង។ ចុះ​ពី​ឡាន​ ក៏​ជិះ​ម៉ូតូ​ឌុប​ទៅ​ទិញ​សំបុត្រ​ចូល​ឧទ្យាន​គេ​ហ្នឹង។ ថ្លៃ​សំបុត្រ​ដូច​ជា​ភ្លេច​ហើយ ពេល​មួយ​ព្រឹក​ខ្ញុំ​បាន​មើល​វត្ត​មហាធាតុ វត្ត​រាជបូរណៈ និងវត្ត​ព្រះ​រាម (ប្រហែលចាំខុស​ទេដឹង) បន្ទាប់​មកពេល​ថ្ងៃ​បាន​ទៅ​វត្ត​ស្រីសាព៌េជ្រ វត្ត​ជ័យ​វឌ្ឍនារាម និង​ចុង​ក្រោយ​វត្ត​មហេយ៉ុង នៅ​ខាង​កើត​ក្រៅកំពែង​ក្រុង។ តាម​ចាំ​ដូច​ជា​ចេញ​មក​វិញនៅ​ម៉ោង​៤​រសៀល ហើយ​មក​ដល់​បាង​កក​វិញ​នៅ​ម៉ោង​៥អី​ហ្នឹង។ នៅ​ខាង​ក្រោម​ខ្ញុំ​នឹង​សរសេរ​រៀប​រាប់​ពី​ទីតាំង​មួយ​ចំនួន​ដែល​ខ្ញុំ​បាន​ទៅ​ដល់។

វត្តមហាធាតុ (ថៃអានថា៖ វត្ត​មហាថាត)។ តាម​ឈ្មោះហ្នឹង ធាតុ គឺ​សម្ដៅទៅដល់ «ព្រះសារីរិកធាតុនៃ​ព្រះ​សម្មា​សម្ពុទ្ធ»។ វត្ត​នេះ​ធំ មាន​ខឿនធំ​មួយ​នៅ​ចំ​កណ្ដាល​ធ្វើ​ពី​ថ្ម​បាយ​ក្រៀម​ ស្រោប​ឥដ្ឋ (មិនច្បាស់​ដែល​ព្រោះ​គេ​មិន​ឱ្យ​ចូល​ជិត​ផង)។ វត្ត​នេះ​មាន​ចេតិយ​ច្រូងច្រាង​ មាន​ទាំង​ចេតិយ​ដែល​ទទួល​ឥទ្ធិពល​​​ពី​​ស្រីលង្កា​ផង។ វត្ត​នេះ​ល្បី​ចំពោះ​អ្នក​ទេសចរណ៍​នោះ​គឺព្រះ​កេស​ព្រះពុទ្ធ​មួយ​អង្គ​ដែល​គៀប​ជាប់​ឫស​ដើម​ពោធិ៍។

វត្តរាជបូរណៈ (ថៃអាន​ថា វត្ត​រ៉ាចបូរណៈ) ជា​វត្ត​មួយ​ដែល​មាន​សំណង់​ទ្រវែង​ (មិនដឹង​ថាជា វិហានបោត) នៅ​ខាង​មុខ​ ប្រាង្គ ធំ​មួយ​ធ្វើ​លើ​ខឿន​ខ្ពស់។ ប្រាង្គនៅ​លើ​ឃឿន​នោះ​ បើ​យើង​មើល​ទៅនឹង​ឃើញ​ថា​ទទួល​ឥទ្ធិពល​ខ្មែរ​ ក្នុងរចនា​បថ​អង្គរ​វត្ត។

វត្តព្រះរាម (ថៃអានថា៖ វត្តព្រះរ៉ាម) ជា​សំណង់​មួយ​ដូច​វត្ត​រាជបូរណៈដែរ គឺ​មាន​សំណង់​ទ្រវែង​មួយ​​នៅ​ជាប់​និង​ប្រាង្គ តែម្ដង​សំណង់​ទ្រវែង​ស្ថិត​នៅ​ខាង​លិច។​ ប្រាង្គ​នេះ​រាង​ស្រដៀង​ប្រាង្គ​នៅ​ វត្ត​រាជបុរណៈ ដែរ តែ​មើល​ទៅ​ហាក់​ស្ដួច​ជាង​ ទំនង​ជា​ការ​វិវត្ត​នៃ​ទឹក​ដៃ និង​រចនា​បថ​ចម្លាក់​មកពេល​ក្រោយ​ទៀត។​

វត្តព្រះស្រីសាព៌េជ្រ (ថៃអានថា៖ វត្ត​ព្រះស៊ីសាន់ផេត) ជា​វត្ត​ដែល​មាន​ចេតិយ​ធំ​ចំនួន​បី​ធ្វើ​ពីឥដ្ឋ​លាប​កំបោរ​បាយ​អ​នៅ​ស្អាតជាប់​ល្អ សន្ធឹង​គ្នា​កើត​លិច។ នៅ​ខាង​លិច​ចេតិយ​នេះ មាន​ព្រះ​ភ្នែន​ធំ​មួយ​សព្វថ្ងៃ​សល់​តែ​ភ្នែន។ នៅ​ខាង​ត្បូង​វត្ត​នេះ សព្វថ្ងៃ​គេ​បាន​កសាងសំណង់ថ្មី​មួយ តម្កល់ព្រះពុទ្ធ​មួយ​ ហៅថា ព្រះមង្គល​បពិត្រ (ថៃអាន​ថា៖ ផ្រះ​មង្កនបភិត)។

វត្តជ័យវឌ្ឍនារាម (ថៃអានថា៖ វត្ត​ឆៃវឌ្ឍនារ៉ាម) វត្ត​នេះ​ស្ថិត​នៅ​ខាង​លិច​ក្រៅកំពែង​ក្រុង។ វត្ត​នេះ​ល្បី​ល្បាញ​មួយ​រយៈចុង​ក្រោយ​ដោយ​សារ​រឿង «បុព្វេសន្និវាស»។ កាល​ខ្ញុំ​ទៅ​នោះ ក៏​ឃើញ​គេតែង​ឈុត​សម័យ «អយុធ្យា» ថត​រូប​លេង​ដែរ។ សំណង់​​ចម្បង​នៃ​វត្ត​នេះ​ជា​ ប្រាង្គ​ ដែល​ទទួល​ឥទ្ធិពល​សិល្បៈខ្មែរ ក្នុង​រចនាបថ​អង្គរ​វត្ត​ ហើយ​មាន​ចេតិយ​ចំនួន​បួន​ស្ថិត​នៅអនុ​ទិស​ទាំង​បួន និង​ព័ទ្ធ​ជុំ​វិញដោយរោង​ទង​​។ នៅ​តាម​រោង​ទង​ទាំង​នោះ​មាន​តម្កល់​ព្រះ​ភ្នែន​ធ្វើ​ពី​ថ្ម​ភក់​ជា​ច្រើន។

វត្តមហេយ៉ុង (មហេយ+អង្គណ) ជា​វត្ត​ចុងក្រោយ​ដែល​ខ្ញុំ​បាន​ទៅ​។ វត្ត​នេះ​ខុស​ពី​វត្ត​ដទៃ​ព្រោះ​នៅ​មាន​ពុទ្ធបរិស័ទ​ទៅ​គោរព​បតិបត្តិ។ បើ​យើងចូលពីខាងកើត​ យើងនឹង​ឃើញ​សំណង់​រាង​ទ្រវែង​តែ​គ្មាន​​ដំបូល​ទេ។ នៅ​ក្រោយ​នេះ​មាន​ចេតិយ​ធំ​មួយ​ ដែល​គេ​ឆ្លាក់​ជា​រូប​ដំរី​ព័ទ្ធ​ជុំ​វិញ​ហាក់​ដូច​ដំរី​ទាំង​នៅ​ទ្រចេតិយ​នោះ​អញ្ចឹង​ឯង។

នេះជាផែនទីទីតាំងនៅ​អយុធ្យា​ដែលខ្ញុំ​បាន​ទៅទស្សនា សង្ឃឹម​ថា​នឹង​បាន​ទៅ​ម្ដងទៀត​មើល​ឱ្យ​បាន​សព្វ បន្តទៅសុខោទ័យ និងឈៀងម៉ៃ។

បានផ្សាយ​ក្នុង កំសាន្ត​នៅ​បរទេស | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , , , | បញ្ចេញមតិ

មានអ្វីជូនពរខ្លួនឯង?


ថ្ងៃនេះខ្ញុំចាស់មួយឆ្នាំទៀតហើយ ហើយខ្ញុំក៏មិនដឹង​ថា​ខ្លួន​ឯងរស់​បាន​យូរ​ប៉ុណ្ណា​ទៀត​ដែរ (ប្រហែល​ខ្ញុំ​ទុទិដ្ឋិ​និយម​បន្តិច​ក៏​ថា​បាន)។ បើ​ក្រឡេក​មើល​ទៅ​ដំណើរ​ជីវិត​នេះ តែ​មួយ​ប៉ប្រិច​ភ្នែក​ក៏​អស់​ ដូច​ជា​គ្មាន​អ្វី​ច្រើន​ ព្រោះ​ប្រហែល​មិន​ចាំ ឬ​ក៏​ព្រោះ «តើ​អ្វី​ជា​ការ​ចងចាំ?»។

ខ្ញុំ​ចាំបាន​ត្រួសៗ​ កាលពីតូច​នៅ​ជាមួយជីដូន ក្រោយមក​នៅ​ជា​មួយ​ប៉ាម៉ាក់ ហើយចេញមកភ្នំពេញ​នៅ​ចុង​ឆ្នាំ​២០០៧ ក្រោយ​ជាប់​បាក់ឌុប។ ខ្ញុំ​មិនដែល​ទៅ​នៅ​កំពង់ចាម​វិញ​ទេ​តាំង​ពី​ពេល​នោះមក។ ឃើញ​ទេ អនុស្សាវរីយ៍​ជិត​២០ឆ្នាំ​អី​ក៏​ខ្លី​ម៉្លេះ? ក្រោយ​មក​រៀន​អង់គ្លេស​ចប់ឆ្នាំ​២០១៣​ ដល់​ឆ្នាំ​២០១៤ទៅសៀមរាប​កន្លះឆ្នាំ​ មកវិញចូលរៀន​មួយ​មុខ​ទៀត។ រៀន​៤ឆ្នាំ​ចប់ បាន​បរិញ្ញ​បត្រ​ហើយ​ប្រឡង​ចូល​ក្រសួង​នៅឆ្នាំដដែល។ មួយ​ភ្លែត​ធ្វើ​ការ​បាន​ជិត​បី​ឆ្នាំ​ហើយ​ ដូច​មិនទាន់​ចេះ​កិច្ច​ការ​រដ្ឋបាល​អី​ផង។ តើ​ជីវិត​ដដែល​ៗបែប​នេះគួរ​ត្រូវ​ចង​ចាំ​គ្រប់​ពេល​ឬទេ?

តើ​អ្វី​ដែល​ខ្ញុំ​ចាំ​ជាង​គេ? ថ្ងៃកំណើត​ខ្លួនឯង ថ្ងៃកំណើត​ប្រពន្ធ ថ្ងៃកំណើត​កូន​ ថ្ងៃ​រៀប​ការ ត្រូវ​តែ​ចាំ។ ចុះ​ផ្សេងទៀត? កាល​ឆ្នាំ​២០១៧ ទៅ​បារាំង​៥​ខែ​ក៏​ដូច​ជា​មិន​ចាំ​អី​ណាស់​ណាផង… បើមើលមករូបខាង​ក្រោម​វិញ ៣ឆ្នាំ​រក​រូប​ខ្លួន​ឯង​មិន​បាន​១០​សន្លឹក​ផង ព្រោះរវល់តែថត​វត្ត​ ថត​ប្រាសាទ ថត​ទេសភាពព្រៃភ្នំ​ក្រំ​ថ្មទឹក​ធ្លាក់​ទឹក​ហូរ​ប្រដេញ បែរ​ជា​គ្មាន​រូប​ខ្លួន‌‌ឯង។

ចាប់ពី​ស្អែក​ទៅ គម្រប់អាយុ​ថ្មី សន្យា​នឹង​ខ្លួន​ឯង​ថា​ត្រូវ​មាន​រូប​ខ្លួនឯង​ឱ្យ​ច្រើនៗៗៗ

បានផ្សាយ​ក្នុង កំណត់សរសេរ តាម៉ាប់ | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , , | បញ្ចេញមតិ

ប្រាសាទត្នោតជុំ (ខាងជើង)


ខ្ញុំធ្លាប់សរសេរ​សង្ខេបពីប្រាសាទ​នេះ​ម្ដង​ហើយ​នៅ​ក្នុង​ប្រកាស​៖ ១០ថ្ងៃ​នៅ​កំពង់ធំ។ ម្ដង​នេះ​ ខ្ញុំ​ព្យាយាម​សរសេរ​លំអិត​អំពី​ប្រាសាទ​នេះ​តាម​ដែល​អាច​ទៅ​បាន។

ដើមឡើយ ​ប្រាសាទ​នេះ​ជា​ប្រាសាទ​នៅ​សតវត្ស​ទី​៧ ដោយ​សារ​វត្ត​មាន​ផ្ដែរ​រចនា​បថ​សំបូរ​ព្រៃគុក ក៏​ដូច​ជា​ចម្លាក់​រូប​​ហង្ស​នៅ​លើ​ក្បាល​ជញ្ជាំង។ ក្រោយ​មក​ប្រាសាទ​នេះ​ត្រូវ​បាន​កែ​ប្រែ​នៅ​សតវត្ស​ទី១៤ តាម​រយៈភស្តុតាង​ជា​សិលាចារឹក​ «ភាសាបាលី» នៅ​នឹង​មេទ្វារ​ខាង​ត្បូង​នៃ​ប្រាសាទ​នេះ​ស្រាប់។ បន្ថែម​ពី​នោះ​ទៀត គេ​ក៏​បាន​ដាប់​​ជញ្ជាំង​ទាំង​បី​ទិស​នៃ​ប្រាសាទ​ទៅ​ជា​រូប​ព្រះ​ឈរ ក្នុង​កាយ​វិការ​ប្រទាន​អភ័យ (?)។ នៅ​ខាង​កើត​អម​សង​ទ្វារវិញ អាច​ជា​រូប​ទ្វារ​បាល​ បើ​តាម​លោក Bruguier។

សិលាចារឹកដែលគេចារនៅនឹងមេទ្វារខាង​ត្បូង​នោះ អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​ឱ្យលេខ K.144។ លោក George Cœdès ដែល​សិក្សា​សិលាចារឹក​នេះ អះអាង​ថា​សិលាចារឹក​នេះពិបាក​អាន​ព្រោះតែសំណេរ ក៏ដូច​ជាពាក្យ។ គាត់បានបកប្រែ​ ព្រម​ទាំង​បញ្ជាក់ថា គ្រាន់តែ​ជា​ការ​ប្រែឱ្យ​យល់​ប៉ុណ្ណោះដោយ​ប្ដូរពាក្យ ([…]L’essai de traduction donné ici ne serre pas le texte d’aussi pres qu’il serait souhaitable. C’est plutôt une paraphrase[…]) (G.C.: IC VII, 1964, p.34-36)។ ក្រោយ​មក​ លោកស្រី ពៅ សាវរស បានសិក្សាម្ដង​ទៀត​អំពី​សិលាចារឹក​នេះ​នៅ​ក្នុង BEFEO លេខ៧០ បោះពុម្ពឆ្នាំ ១៩៨១ ទំព័រ.១០១-១១២ (ដើម្បីអានសូមចុច)។

ក្នុងប្រកាសនេះ​ខ្ញុំ​ភ្ជាប់​មក​ជា​មួយ​សំណេរ​ភាសា​ខ្មែរ​នៃ​អត្ថ​បទ​សិលាចារឹក​​ដែល​លោក​ George Cœdès សរសេរ​ជា Transliteration ដោយ​បន្ថែមអំនាន​នៃ​លោកស្រី ពៅ សាវរស​ ផងដែរ។

ចម្លងមកជាអក្សរខ្មែរវិញដោយស្មេរ (ចំណុចពណ៌​លឿង​ជា​គូ​ពាក្យ​ដែល​អ្នក​ស្រាវជ្រាវទាំងពីរ​នាក់អានឃើញ​ខុស​គ្នា)

ចំពោះ​សិលាចារឹក​នេះ​ ខ្ញុំ​អាច​សង្ខេបាន​តិចៗ​ដោយ​បកប្រែពីភាសា​បារាំង​មក​វិញ​ថា៖

សូមមានជោគ​មានជ័យ! នេះជា​ព្រះកុដិ​ដែល​ព្រះបាទ​ស្រិន្ទ្រជយពម៌ជាកំពូលនៃ[ក្រុង]យសោធរ បានសាង។ ព្រះរាជគ្រូសូមថ្វាយបង្គំព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃ ដែល​នាំ​ផ្លូវ​សត្វនិករ ឆ្លងផ្លូវ កាត់ព្រៃ ដែល​មាន​ឧបសគ្គនានាៗ ពោលគឺសង្សារ (វដ្តសង្សារ) នេះពិបាកឆ្លងផុត នាំឱ្យយោងកំណើត​ផ្សេងៗតាម​បុណ្យ​របស់​ខ្លួន។ សង្សារនេះគឺកើត ចាស់ ឈឺ ស្លាប់ នាំឱ្យកើតទុក្ខ មានហិង្សា ដែលពាំងផ្លូវ (ផ្លូវទៅរំដោះទុក្ខ)។ ពិភពមនុស្សក្រាស់ទៅដូចភ្នំ មានព្រៃ មានវល្លិ៍ មានបន្លា ដូចតណ្ហា​ដែលចូលមកចោមរោមក្ដោបសព្វកន្លែង។ នរណាដែល​មិនមានជំនឿ ដែល​មកមើល​ព្រះកុដិនេះ នឹង​យល់ទេព្តា ព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃ ប្រទានពរទាំងក្នុងអតីតកាល បច្ចុប្បន្នកាល និងអនាគតកាល [គេ]នឹងយល់ថា​កន្លែង​នេះ​ជា​កន្លែង​គោរព។ សូមទទួលកុសលបុណ្យដែល​បាន​ប្រព្រឹត្ត។

សិលាចារឹក​នេះ(K.144) សិលាចារឹកគោកស្វាយចេក (K.754) (ចុចអាននៅទីនេះ) និងសិលាចារឹក (K.768) ជាសិលាចារឹក «ភាសាបាលី» ដំបូងៗនៅប្រទេសកម្ពុជាសម័យបុរាណ ពោល​គឺ​​នៅ​ដើមសតវត្សទី១៤ ដែល​បង្ហាញពី​ការ​ជ្រាប​ចូល​មក​ដល់​នូវ​ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​មួយ​បែប​ហៅ​ថា «ថេរវាទ»។

អត្ថបទដែលអាចបន្ថែមមាន​ភ្ជាប់រួច​ហើយក្នុងអត្ថបទ។

បានផ្សាយ​ក្នុង ប្រាសាទ​​បុរាណ​នៅ​កម្ពុជា, អំពី​សិលាចារឹក​ខ្មែរ | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , , , | បញ្ចេញមតិ

ផ្លូវកណ្ដាល


ផ្លូវកណ្ដាល? ខ្ញុំជឿថានរណាក៏ធ្លាប់​ឮ​ដែរ ហើយ​គេ​តែង​តែ​បង្ហាញ​​ជា​គំនូរ​តាម​វត្ត​ ឈុត​ព្រះ​ឥន្ទ​ចុះ​មក​លេង​ចាប៉ី​ថ្វាយ​ព្រះ​សិទ្ធិត្ថ​ដែល​កំពុង​ធ្វើ​ទុក្ខ​កិរិយា។ រូប​ខាង​ក្រោម​នេះ​ជា​ស្នាដៃ​បញ្ចប់​សារណា​និស្សិត​មហា​វិទ្យាល័យ​សូន​រូប​ ឯកទេស​ចម្លាក់ទំនើប តាំង​ទុក​នៅ​សាកល​វិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​វិចិត្រសិល្បៈ។ ​គួរ​ឱ្យ​សោក​ស្ដាយ​ដែល​​​មិន​ឃើញ​មាន​ផ្លាក​បញ្ជាក់​បន្ថែម។ យ៉ាងណា​យើង​​ងាក​ទៅ​មើល​និយម​ន័យ​ «ផ្លូវ​កណ្ដាល​» វិញ។

«ខែ្សចាប៉ីនៅពេលដែលរឹតតឹងពេកវាដាច់ បើរឹតមិនដល់វាទៅជាភ្លាវ
ដូច្នេះមានតែសំឡេងដែលរឹតត្រឹមត្រូវល្មមទេ ដែលនៅពេលលេងទៅវាពីរោះ»

មជ្ឈិមាបដិបទា ប្រែថា សេចក្តីប្រតិបត្តិជាកណ្តាល ការប្រតិបត្តិជាមធ្យមឬផ្លូវកណ្តាល មានន័យថា គឺជាការប្រតិបត្តិដែលចៀសវាងការជ្រុលនិយមទាំងសងខាង មិនតឹងហួសហេតុពេកនិងមិនធូររលុងពេក។ មជ្ឈិមាបដិបទា គឺសម្រាប់ប្រតិបត្តិ អរិយដ្ឋង្គិកមគ្គ ពោលគឺ ផ្លូវមាន​អង្គ​៨ដ៏​ប្រសើរ​ ដែល​មាន៖ សម្មាទិដ្ឋិ (ការយល់ដឹងត្រូវ), សម្មាសង្កប្បៈ (ការត្រិះរិះត្រូវ), សម្មាវាចា (ការនិយាយត្រូវ), សម្មាកម្មន្តៈ (ការប្រព្រឹត្តត្រូវ), សម្មាអាជីវៈ (ការប្រកប​របរ​ចិញ្ចឹមជីវិត​ត្រូវ), សម្មាវាយាមៈ (ការព្យាយាម​ត្រូវ), សម្មាសតិ (ការពិចារណាត្រូវ) និងសម្មាសមាធិ (ការតាំងចិត្តត្រូវ)។

អង្គទាំង៨នេះ មានឥទ្ធិពលទៅលើដំណើរជីវិតរបស់មនុស្សជានិច្ច បើអង្គទាំង៨នេះប្រព្រឹត្តទៅក្នុងលក្ខណៈជាកណ្តាល ជាមធ្យម និងល្អ ដំណើរជីវិតនោះក៏នឹងមានសេចក្តីសុខផុតពីទុក្ខបានដែរ៕

តែ​រឿង​មួយ​ទៀត​ដែល​គួរ​បញ្ជាក់​គឺ «ផ្លូវកណ្ដាល» ខុសពី «កណ្ដាលផ្លូវ»។
***

អាន​បន្ថែម៖

បានផ្សាយ​ក្នុង អត្ថបទ ទស្សនវិជ្ជា | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , , | បញ្ចេញមតិ

ប្រាសាទរកាជន្លឹង


ប្រាសាទ​រកា​ជន្លឹង ស្ថិត​នៅ​ក្នុងវត្តជន្លឹង​ ភូមិជន្លឹង ឃុំ​រកាជន្លឹង​ ស្រុក​ខ្សាច់​កណ្ដាល ខេត្ត​កណ្ដាល ចម្ងាយប្រមាណ​៧គ.ម. ខាងកើតស្ពានព្រែកតាមាក់។ ប្រាសាទនេះទំនង​​ជា​ប្រាសាទ​សាង​នៅ​ស.វ.ទី១១ មានតួ​ចំនួន​៣ តម្រៀបជើងត្បូង។ តួខាង​ជើង​តូច​ជាងគេ​ធ្វើអំពីឥដ្ឋ​ខូចខាត​អស់ (អាចចាស់ជាងគេ?)​ សល់​តែ​ជើងជញ្ជាំង និងស៊ុមទ្វារធ្វើ​ពី​ថ្ម​ភក់​។ ឯតួកណ្ដាល និងតួ​ខាង​ត្បូង​ធ្វើ​ពីថ្ម​បាយ​ក្រៀម និង​ក្បាច់​លម្អ​នានា​អំពី​ថ្ម​ភក់​ នៅ​សល់​រូប​រាង​ តែបាត់បង់​ផ្នែក​ដំបូល។

ចំពោះតួកណ្ដាល ក្បាច់លម្អ​មាន​តែ​នៅ​ខាង​កើត​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ពោលគឺផ្ដែរ​​ដែល​បង្ហាញ​រូប​រាហូ​ពាំដងធ្នូ​ដែល​គេ​ឆ្លាក់​លម្អ​ជា​ក្បាច់​រុក្ខជាតិ​ នៅពី​លើ​ក្បាល​រាហ៊ូ​មាន​រូប​ព្រះឥន្ទ(?) ជិះដំរី តែគេ​ឆ្លាក់​ឱ្យ​ឃើញ​ថា​មើល​ពី​ចំហៀង​វិញ (ជា​ធម្មតា​គេ​ឆ្លាក់ចំពីមុខ​ដំរី)។ ក្រៅពី​នេះ​​​សសរពេជ្រ និងសសរផ្អោប​ដែល​ធ្វើ​ពី​ថ្មភក់​ក៏​មាន​ក្បាច់​លម្អ​ដែរ។ ក្រៅពី​នេះ​ធ្វើ​ពី​ថ្ម​បាយ​ក្រៀម​ទាំង​អស់​សូម្បី​តែ​ទ្វារ​បញ្ឆោត​ទាំង​បី​ទិស​ផ្សេង​ទៀត។

ចំពោះ​តួ​ខាង​ត្បូង យើងឃើញ​មាន​ផ្ដែរ​នៅ​សេស​សល់​ចំនួន​បី ក្នុង​នោះ​ផ្ដែរ​នៅ​ទិស​ខាង​ជើង​មាន​ឆ្លាក់​រឿង​កូរ​សមុទ្រ​ទឹក​ដោះ​ដ៏​ពេញ​និយម​​។ ឯ​​នៅ​ផ្នែក​ខាង​កើត​មិន​មាន​សល់​ផ្ដែរ​នោះ​ទេ នៅ​សល់​តែ​ស៊ុម​ទ្វារ។ ចំពោះ​ផ្ដែរ​ខាង​ត្បូង​ជា​​រូប​រាហូ​ពាំដងធ្នូ​ដែល​គេ​ឆ្លាក់​លម្អ​ជា​ក្បាច់​រុក្ខជាតិ​ នៅពី​លើ​ក្បាល​រាហ៊ូ​មាន​រូប​ទេព​អង្គុយ​បញ្ឈរ​ជង្គង់​ស្ដាំ លុត​ជង្គង់​ឆ្វេង។ ចំពោះ​ផ្ដែរ​ខាង​លិចទំនង​ជា​មាន​លំនាំ​ដូច​ផ្ដែរ​ខាង​ត្បូង​ដែរ ប៉ុន្តែ​ផ្នែក​កណ្ដាល​បាន​ខូច​ខាត​ទៅ​ហើយ។ នៅ​ជិត​នោះ​យើង​​ក៏ឃើញ​កំពូល​ប្រាសាទ​ធ្វើ​ពីថ្ម​ភក់​ចំនួន​ពីរ​​ដែរ។ តើ​វា​អាច​ទេ​ដែល​ផ្នែក​ដំបូល​ធ្វើ​អំពី​ឥដ្ឋ?

សព្វថ្ងៃ​មាន​ព្រះ​វិហារ​ពីរ​នៅ​ខាង​មុខ​ប្រាសាទ ព្រះវិហារ​ខាង​ត្បូង​ជា​ព្រះ​វិហារ​ចាស់ ឯ​ព្រះ​វិហារ​ខាង​ជើង​ជា​ព្រះ​វិហារ​ថ្មី។ ខ្ញុំមិនទាន់បានចូលវិហារនៅឡើយទេ ចាំបាន​ចូល​និង​ថត​រូប​យក​ផ្សាយ។ កាល​សង់​វិហារ​នៅ​មុខ​ប្រាសាទនេះ​​ មិនមែន​ជា​ទំនៀម​ថ្មី​ទេ យើង​អាច​ឃើញ​ឧទាហរណ៍​ដូច​គ្នា​នេះ​នៅ​ប្រាសាទ​នគរ​បាជ័យ​នៅ​ខេត្ត​កំពង់ចាម ប្រាសាទ​ព្រះ​ធាតុ នៅ​ខ្វាវ ជីក្រែង ខេត្ត​សៀមរាប​ជា​ដើម។

ប្រសិន​បើ​យើង​ងាក​មក​មើល​ផែន​ទី​រដ្ឋបាល​វិញ ឃុំ​រកាជន្លឹង​នេះ​គឺ​នៅ​ជាប់​ជា​ឃុំជីបាល ស្រុកស្រីសន្ធរ​ នៃ​ខេត្ត​កំពង់ចាម។ កាល​ពី​សម័យបារាំង គេ​មិនទាន់បង្កើត​ស្រុក​ខ្សាច់​កណ្ដាល​នោះទេ ទីតាំង​នេះ​គឺ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋបាល​ស្រី​សន្ធរ(1)។ ហើយប្រសិន​បើ​យើង​ងាក​ត្រលប់​ទៅ​ក្រោយ​ប្រមាណ​ជា​៥ឬ​៦​សតវត្ស​មុន ទីតាំងនេះក៏ដូច​ជា​ទីតាំង​នៃ​រដ្ឋបាល​ស្រុក​ស្រីសន្ធរ ស្រុក​ខ្សាច់កណ្ដាល ក៏​ដូច​ជា​ស្រុក​ស៊ីធរកណ្ដាល​​នៃ​ខេត្ត​ព្រៃវែង គឺជា​ទីតាំង​រាជធានី​មួយ​​ដែលក្នុង​ពង្សាវតារហៅថា «បាសាន»(2)។ រាជធានី​ខ្មែរ​នៅ​សម័យ​អង្គរ​មាន​ឈ្មោះ​ «ស្រីយសោធរ» ហើយ​ឈ្មោះ​នេះ​អាច​​រយាល​ទៅ​ជា​ពាក្យ​ «ស៊ីធរ» ​ហើយក៏​អាច​រយាល​ហើយក្លាយ​ទៅ​ជា​ឈ្មោះ​ «ស្រី​សន្ធរ» ដែរ។ កាល​យក​រឿង​ស្រី​សឈរ​មក​បញ្ជាក់​អំពី​កំណើត​នៃពាក្យ «ស្រីសន្ធរ» នោះវា​ដូច​នឹង​រឿង​កូន​កើត​មុន​ឪអញ្ចឹង​ដែរ។ ដូច្នេះ​ប្រសិន​បើ​យើង​​មើល​ជា​រួម វិសាល​ភាពនៃ​រាជធានី «បាសាន» នេះធំទូលាយ​​ណាស់ ហើយ​​ទំនង​ជា​មាន​ទីតាំង​នៅ​ម្ដុំ​វត្ត​ស៊ីធរ​នោះឯង (វត្ត​ព្រះ​រាជនិវេស​ដ្ឋានស្រីសឈរ) ព្រោះយើង​ឃើញ​មាន​ចេតិយចំណាស់​មួយ​​នៅ​ក្នុង​ទីតាំង​វត្ត​នោះឯង (យ៉ាង​ណា​ក្ដី យើង​មិនទាន់​ឃើញ​មាន​កំណាយ​ស្រាវជ្រាវ​បែប​បុរាណ​វិទ្យា​​នោះ​ឡើយ)។

តំបន់​នេះមាន​មនុស្ស​រស់​នៅ​រួច​យូរហើយមុននិង​ក្លាយជា​រាជធានី យើង​អាច​យក​តែ​ភស្តុតាង​នៅ​សម័យ​អង្គរ​មក​បង្ហាញ​ក៏​បាន​​ តួ​យ៉ាង​ភស្តុតាង​ជា​ប្រាសាទ​បុរាណ​ដូច​ជា​ ប្រាសាទ​ព្រះ​ធាតុ​បារាយណ៍ ប្រាសាទរកាជន្លឹងនេះ សិលាចារឹក​លេខ K.111 នៅ​វត្ត​ស៊ីធរ(3) និង​សំណល់​វត្ថុ​សិល្បៈ​នៅ​រាយ​ប៉ាយ​ពាស​ពេញ​ ជា​ពិសេស​នៅ​តំ​បន់​ព្រះ​វិហារ​សួគ៌​។

Footnote៖

  • 1. Lajonquière, L., de, (19), Inventaire descriptif des monuments du Cambodge, Tome , pp.160-175
  • 2. Wolters, O., L, (1966) The Khmer King at Basan (1371-3) and the Restoration of the Cambodian Chronology during the fourteenth and the fifteenth century, In: Asia Major, n.s. 2,1, pp.44-89
  • 3. Green, E., S, P, (2014), Vat Sithor Translation: Translation, Commentary, and Reflections on Buddhist Tradition in tenth-century Cambodia, (Ph. D dissertation), 337 pages.
បានផ្សាយ​ក្នុង ប្រាសាទ​​បុរាណ​នៅ​កម្ពុជា, អត្ថបទ ប្រវត្តិវិទ្យា | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , , | បញ្ចេញមតិ