The First Golden Age of Cambodia – យុគមាសដំបូងនៅកម្ពុជា


សៀវភៅ The First Golden Age of Cambodia – យុគមាសដំបូងនៅកម្ពុជា សរសេរ​ដោយ Andreas Reinecke, វិន ឡៃជួ និង សេង សុនេត្រា (ឆ្នាំ២០០៩)។ ចុចលើរូបដើម្បីទាញយកសៀវភៅ។

The First Golden Age of Cambodia – យុគមាសដំបូងនៅកម្ពុជា

Advertisements
បានផ្សាយ​ក្នុង សៀវភៅ, អត្ថបទ ប្រវត្តិវិទ្យា, អត្ថបទ ភូមិវិទ្យា, អត្ថបទ វប្បធម៌ និង អរិយធម៌ | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , , , | បញ្ចេញមតិ

យាយៗសំពត់យាយប្រឡាក់****


ខ្ញុំ​ជឿ​ថា​នរណា​ៗ​ក៏​ធ្លាប់​ឃើញ​វីដេអូ​ផ្សព្វផ្សាយ និង​អប់រំ​នេះ​ដែរ ជា​ពិសេស​ត្រង់ឈុត​ដែល​ចៅ​ស្រី​និយាយ​ពាក្យ «អាចម៍» ពេញ​ៗមាត់​។ អ្នកខ្លះពេល​ឃើញ​វីដេអូនេះ​តាម​កញ្ចក់​ទូរទស្សន៍​ក៏​ដូរ​ទៅ​ប៉ុស្តិ៍​ផ្សេង​ព្រោះ​មិន​ចង់​ឮ​ពាក្យនេះ ជាពិសេស​ពេល​ហូប​បាយ។ អ្នកខ្លះទៀត​មើល​ហើយ​សើច​ធម្មតា​ ព្រោះ​​អស់​សំណើច​នឹង​វីដេអូ​នេះ​ប្រើប្រាស់​ពាក្យ​​នេះ​ពេញ​ៗមាត់​ពេក។ ចំពោះ​ខ្ញុំ​ៗគិត​ថា​វីដេអូ​មួយ​នេះ​ ខុស​ប្លែក​ពី​វីដេអូ​ផ្សេងៗ​ទៀត​ដែល​និយាយ​លើ​ប្រធាន​បទ​ដូច​គ្នា វា​​និយាយ​ត្រង់​ ចំចំណុច​ មិន​លាក់​លៀម ហើយ​ដូច​ស្ថាន​ភាព​ពិត​ៗ​​នៅ​ក្នុង​ជីវិត​ប្រចាំ​ថ្ងៃ ហើយ​ក៏​អាច​ពញ្ញាក់​អារម្មណ៍​​ទស្សនិកជន​ឲ្យ​យល់​ពី​ផល​វិបាក​នៃ​ការ​បន្ទោរបង់​ពាសវាល​ពាស​កាល​នោះដែរ។

បច្ចុប្បន្ននេះ​ អ្នករស់​នៅ​ទីក្រុងគ្រប់ផ្ទះទាំងធំ​ទាំង​តូច​សុទ្ធ​តែ​ប្រើប្រាស់​បង្គន់​អនាម័យ​ គ្រាន់តែមាន​ទំនើប​ធំ​តូច​ទៅ​តាម​ទ្រព្យ​ធន​រៀងៗ​ខ្លួន។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណាក្ដី​ នៅ​តាម​ទី​ជនបទ​អ្នក​ស្រុក​មិន​ទាន់​មាន​បង្គន់​អនាម័យ​ប្រើគ្រប់ផ្ទះ​នោះទេ។ ខ្ញុំមិន​បាច់​លើក​ឧទាហរណ៍​ណា​ឆ្ងាយ​នោះទេ គឺ​និយាយ​អំពី​ស្រុក​កំណើត​ខ្ញុំ​ផ្ទាល់​តែ​ម្ដង សព្វថ្ងៃខ្ញុំមក​រស់​នៅ​ទីក្រុង​ចំណែក​ឯ​ផ្ទះ​នៅ​ស្រុកកំណើត​នោះ​មាន​អ្នក​នៅ​ចាំ​ឲ្យ​តែមិន​មាន​បង្គន់​អនាម័យ​នោះ​ទេ រាល់​ពេល​មាន​បុណ្យ​ទាន​​ត្រូវ​ទៅ​ស្រុក​ម្ដង បើ​កុន​ខ្លាំង​ប្រាកដ​ជា​រត់ទៅ​គុម្ព​ត្រប់​ គុម្ព​ចេក​ហើយ។ ដោយ​សារ​តែ​យើង​គិត​ថា​ យើង​មិន​ទៅ​រស់​នៅ​​ស្រុក​កំណើត​វិញ​ទើប​យើង​មិន​បាន​សង់​បង្គន់​អនាម័យ​ទុក​​ប្រើប្រាស់​ពេល​ទៅ​ម្ដងៗ ឯ​អ្នក​នៅ​ជា​មួយ​ប្រហែល​ជា​គាត់​ចូល​ចិត្ត​ទម្លាប់​បែប​ធម្មជាតិ​ច្រើនជាង​ក៏​មិនដឹង?

ជា​ការ​ពិត​ទៅ​ គួរ​ឲ្យ​ខ្មាស​អៀន​ដែរដែល​យើង​ជា​ម្ចាស់​ផ្ទះ​បែរ​ជា​មិន​សាង​សង់​បង្គន់​អនាម័យ​ទុក​ប្រើប្រាស់ បើ​ទោះ​ជា​ត្រូវ​ប្រើប្រាស់​ម្ដង​ម្កាល​ក្ដី។ តើ​មូលហេតុ​អ្វី​បាន​ជា​ប្រជា​ជន​មិន​និយម​សង់​បង្គន់​អនាម័យ? ប្រហែល​ដូច​ដែល​យើង​ចូលចិត្ត​និយាយ​លេង​ថា «វា​ជា​ជី​ធម្មជាតិ​» ក៏មិន​ដឹង​បាន​ជា​អ្នក​រស់​នៅ​តាម​ជនបទ​ខ្លះគាត់​មិន​ធ្វើ​បង្គន់​ ហើយ​បន្ទោរបង់​តាម​វាល​ដើម្បី​ផ្ដល់​ជីវជាតិ​ឲ្យ​ដី​សម្រាប់​ដាំ​ដំណាំ​វិញ។ នេះ​ប្រហែល​ជា​មូលហេតុ​មួយ​ តែក៏មាន​មូលហេតុ​ផ្សេង​ទៀត​ដែរ ប្រជាជន​ភាគ​ច្រើន​យល់​ថា​ការ​សងសង់​បង្គន់​ត្រូវ​ចំណាយ​ប្រាក់ច្រើន ហើយ​ពិបាក​ថៃទាំ​ តែ​ការ​ពិត​វា​មិន​ដូច្នោះ​ទេ ហើយ​​ក៏​អាច​ជួយ​អ្នក​ប្រើ​ប្រាស់​ឲ្យ​ជៀសផុត​ពី​បញ្ហា​មួយ​ចំនួន​ផង​ដែរ។ ម៉្យាងទៀត នៅ​តំបន់​ខ្លះ​ដែល​រដ្ឋមាន​គម្រោង​​សាង​សង់​បង្គន់​អនាម័យ​ឲ្យ​ប្រជាជនៗគាត់​សុខ​ចិត្ត​រង់​ចាំ​ដោយ​មិន​សង់​បង្គន់​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​នោះទេ ដូច្នេះ​ក្នុង​កំឡុង​ពេល​រង់ចាំ​នេះ​ គាត់​បន្ត​បន្ទោរ​បង់​ពាស​វាល​ពាស​កាល​តាម​ទម្លាប់​។

ជាការ​ពិត​ទៅ ការ​បន្ទោរ​បង់​តាម​វាល​នេះ​ផ្ដល់​ផល​វិបាក​ជា​ច្រើន​ដល់​ប្រជាជន​​ដែល​មិន​មាន​បង្គន់​អនាម័យ​​ប្រើប្រាស់ វា​អាច​បង្ករ​ឲ្យ​មាន​មេរោគ​ឆ្លង​ជា​ពិសេស​ជំងឺ​រាគរូស​ដែល​អាច​បណ្ដាល​ឲ្យ​មាន​គ្រោះ​ថ្នាក់​ដល់​ជីវិត​ប្រសិន​​បើ​មិន​អាច​ទទួល​ការ​ព្យាបាល​បាន​ទានពេល។ ជាង​នេះ​ទៅ​ទៀត វា​ក៏​អាច​បង្ករ​ផល​ប៉ះពាល់​ដល់​ទ្វារ​​បន្ទោរ​បង់​ដែរ ព្រោះ​ការកកិត​នឹង​ស្លឹក​ឈើ​​ជា​ញឹក​ញយ។ លើស​ពី​នេះ វា​ក៏​អាច​ប៉ះពាល់​ដល់​ការ​លូតលាស់​របស់​កុមារ​ដែរ ដែល​ជា​ញឹកញយ​ យើង​ឃើញ​ក្មេង​ៗមួយ​ចំនួន​មាន​រូបរាង​តូច​មិន​សមស្រប​នឹង​អាយុរបស់​ពួកគេ។

បើ​តាម​ទិន្នន័យ​​ឆ្នាំ​២០១៥ របស់​ធនាគារ​ពិភពលោក ប្រជាជន​​កម្ពុជា​តែ​ ៤២%​ ប៉ុណ្ណោះ​ដែល​មាន​បង្គន់​អនាម័យ​ប្រើប្រាស់​ត្រឹម​ត្រូវ​ ដូច្នេះ​ប្រជា​ជន​ ៥៨%​ ឬ​ប្រមាណ​ ៨​លាន​នាក់នៅ​តែ​បន្ត​បន្ទោរ​បង់​តាម​វាល​ ដោយ​គ្មាន​អ​នាម័យ​ និង​មាន​ហានិភ័យ​ខ្ពស់​ក្នុង​ការ​ឆ្លង​ជំងឺ​​ដែល​បណ្ដាល​ឲ្យ​ខាត​បង់​ទាំង​ពេល​វេលា និង​ថវិកា។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​អះអាងថា​ប្រជាជន​កម្ពុជា​នឹង​មាន​បង្គន់​អនាម័យ​នៅ​គ្រប់​ផ្ទះ​ត្រឹម​ឆ្នាំ​២០២៥ (នៅ​៨​ឆ្នាំ​ទៀត សង្ឃឹម​ថា​គោលដៅ​នេះ​នឹង​សម្រេច​ដូច​ការ​គ្រោងទុក)។

មក​ដល់​ឆ្នាំ ២០១៧ នេះ​ហើយគ្មាន​អ្វី​គួរ​ឲ្យ​ខ្មាស​អៀន​នោះទេ រឿង​ត្រូវ​និយាយ​គួរ​តែ​និយាយ​ដើម្បី​បាន​ជា​ប្រយោជន៍​ទាំង​អស់​គ្នា។ ការ​សាង​សង់​បង្គន់​មិន​​ចំណាយ​ប្រាក់​ច្រើន​នោះទេ ហើយ​ងាយ​ស្រួល​ក្នុង​ការ​ថែទាំ​ទៀត លើស​ពី​នេះ​វា​ក៏​អាច​ជួយ​ឲ្យ​អ្នក​ប្រើប្រាស់​ផុត​ពី​ជំងឺ​ឆ្លងនានា​ដែល​ប៉ះពាល់​ដល់​សុខភាព ថវិកា និងពេលវេលា។ និយាយ​ចឹង ខ្ញុំ​នឹង​ទៅ​សង់​បង្គន់​អនាម័យ​មួយ​ទុក​នៅ​ស្រុក​កំណើត​ដែរ​ហើយ។

សេចក្ដី​ប្រកាស៖ អត្ថបទ​នេះ​ទទួល​បាន​ការ​ឧបត្ថម្ភ​​ដោយ​យុទ្ធនាការ​សង្គម​ដើម្បី​លើក​កម្ពស់​ការ​យល់​ដឹង​ពី​ការ​ខ្វះ​ខាត​បង្គន់​អនាម័យ​នៅ​កម្ពុជា។

បានផ្សាយ​ក្នុង ទូទៅ | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , | បញ្ចេញមតិ

វត្ត​ពិភ័ទ្ទរង្សី (ចិនដំដែកខាង​ជើង)


វត្ត​ពិភ័ទ្ទរង្សី ហៅថា វត្ត​ចិន​ដំដែក​ខាង​ជើង ស្ថិត​នៅ​​ជាប់​បណ្ដោយ​​ផ្លូវសាធារណរដ្ឋបារាំង និងផ្លូវឧកញ៉ាអ៊ុម សង្កាត់​ស្រះចក ខណ្ឌដូនពេញ ។ នៅខាងត្បូងវត្ត រំលងផ្លូវឧកញ៉ាអ៊ុ​ម មាន​វត្ត​មួយ​ទៀតឈ្មោះវត្ត ព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ ហៅថា វត្ត​ចិនដំដែកខាងត្បូង ។ ឈ្មោះហៅក្រៅ វត្ត​ទាំងពីរនេះ បើយោងតាមពង្សាវតារ គឺពេល​មក​តាំងរាជធានីនៅភ្នំពេញក្នុងរាជ្យ​ស្ដេចពញាយ៉ាត កន្លែងម្ដុំនេះជាព្រែកដែលចិនរកស៊ីដំដែក ។ វត្ត​នៅខាងត្បូងសម្បូរណ៍ដោយសំណង់ថ្មី មានចេតិយមួយនៅចំពីខាងកើតវិហារ មានសរសេរអក្សរថៃ ។ លោកអាចារ្យ (ភាសា​ថៃបានន័យថា គ្រូ) Kangvol Khatshima បាន​ប្រាប់​ខ្ញុំ​ជាសង្ខេប​អំពី​ចារឹក​ជា​អក្សរ​ថៃ​នោះថា ៖ ជាសិលាចារឹកភាសាថៃនៅវត្តចិនដំដែក និយាយទាក់ទងនឹងចៅពញាបឌិន ទទួលព្រះរាជឪងការនៃព្រះបាទណាំងក្លៅ (រាមាទី៣ របស់ថៃ) អោយមកបង្ក្រាបវៀតណាមដែលមកបំផ្លាញព្រះពុទ្ធសាសនានៅកម្ពុជទេស លោកចៅពញាបានមកឃើញព្រះវិហារបាក់បែកទ្រុតទ្រោមជាច្រើន ហើយបានអោយសាងសង់ព្រះវិហារនេះឡើងសាជាថ្មី ។ ចារឹក​នៅ​ចារ​នៅ​ឆ្នាំ ១៨៤២ ។

វិហារ​វត្ត​ពិភ័ទ្ទរង្សី

វិហារ​វត្ត​ពិភ័ទ្ទរង្សី

វិហារ​វត្ត​ព្រះ​ពុទ្ធឃោសាចារ្យ

វិហារ​វត្ត​ព្រះ​ពុទ្ធឃោសាចារ្យ

អត្ថបទ​នេះ​ខ្ញុំ​និយាយ​តែ​ពី​វត្ត​ពិភ័ទ្ទរង្សី ជា​ពិសេស​ផ្ដោត​លើ​វិហារ​ចំណាស់​ដែល​កសាង​តាំង​ពី​ចុង​សតវត្សទី ២០ ។ ព្រះវិហារ​បែរ​មុខ​ទៅកើត មាន​ទ្វារ​ចំនួន ៤ (ម្ខាង ២ នៅទិសកើត-លិច) និង​បង្អួច ១៤ (ម្ខាង​ ៧ នៅទិសជើង-ត្បូង)។ ផ្នែកបាំងសាច មានសសរ​ខាងកើត និងលិច​មាន​សរុប ១០ (ម្ខាង ៥) ឯជើងត្បូងមានសរុប ១៦ (ម្ខាង ៨) ។ ខាងក្នុងវិហារ​មាន​សសរ ២ ជួរសរុប ១២ ។ ព្រះវិហារ​នេះ​មាន​ខ្លោងទ្វារ ៤ នៅគ្រប់ទិសធំៗ ទាំង ៤ ព័ទ្ធដោយ​របងជុំវិញ ។ ទីធ្លាខាង​ក្នុង​​សម្បូណ៌ដោយ​ចេតិយ​ច្រើនប្រភេទ ខុសសម័យកាលគ្នា ព្រមទាំងមានចេតិយភូមាដែរ ។ ឯ​ខាង​ក្រៅរបង​វិញ មាន​របង​មួយ​ជាន់ទៀត មាន​ខ្លោងទ្វារ​តែ​ខាង​លិច និងខាង​ត្បូង គឺបែរ​ទៅ​រក​ផ្លូវ ។ ធ្លាខាង​ក្រៅ​នោះ​មាន​ សាលាឆាន់ កុដិ តូបយាយជី ប៉ាឆាតម្កល់សព ចេតិយ និង ពុទ្ធិកបឋមសិក្សាមួយដែលលែងដំណើរការ ។

បើតាម​ផ្ទាំង​ចារឹក​នៅលើជញ្ជាំងខាង​កើត​នៃព្រះ​វិហារៗ ​នេះ​ត្រូវ​បាន​កសាង​នៅ ព.ស. ២៤៣០ (គ.ស. ១៨៨៦) ចុល្លសករាជ ១២៤៩ ឆ្នាំកុរ អដ្ឋសក្ស ក្រោម​ការ​ផ្តួច​ផ្តើម​នៃ​សម្ដេច​ព្រះ​មហាឧបរាជបរមបពិត (ហ្លួងរាជានុកោដ្ឋ) និងឧកញ៉ាពិភទ្ទភោគា (តាន់ ឡុក) មាន​កូនប្រុសស្រីឈ្មោះ ប៊ុនហូវ, ប៊ុនប៉ារ… បានសាងព្រះជីរ៍ ១អង្គ, ព្រះស្ពាន់ ៥អង្គ, ព្រះចូលនិព្វានស្ពាន់ ១អង្គ និងដងទង់ ២ រួចរាល់ ព.ស. ២៤៣៣ ធ្វើបុណ្យបញ្ចុះសីមា ៧ ថ្ងៃ ហើយធ្វើបុណ្យសន្ធឹកសន្ធាប់ទៀត សុំ​ឲ្យ​កើត​ទាន់ព្រះ​សិអារ្យមេត្រីយ៍ ។ នេះ​ជា​កាត់​ត្រួស​ៗ ​ពី​អត្ថបទ​ចារឹក​ទាំង​មូល ដោយ​ខ្ញុំ​មិន​អាច​មាន​បាន​នូវឃ្លា​ខ្លះ ។

ផ្ទាំង​ចារឹក​អំពី​ការ​កសាង​វិហារ

ផ្ទាំង​ចារឹក​អំពី​ការ​កសាង​វិហារ

ក្រោយ​ពី​សាង​សង់​វិហារ​ក៏​​មាន​ការ​ជួល​ជុល​ជា​បន្ត​បន្ទាប់​មិន​ដាច់ ដូច​ជា​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៣៦ គេ​បាន​ជួល​ជុល​ដំបូល (?) និង​ដាក់​ហោជាង​ថ្មី បើតាម​លេខ​ដែល​មាន​បង្ហាញ​នៅ​លើ​ហោជាង​ខាង​លិច ។ ការ​ជួស​ជុល​មាន​រហូត​មក​លើក​លែង​តែ​សម័យ​សង្គ្រាម ។

អំពី​ស្ថាបនិក​វិហារ​នេះគឺ លោកឧកញ៉ាភិព័ទ្ទភោគា តាន់ (គឹម)ឡុក (១៨៤០ – ១៩២៣) ក្រោម​ព្រះ​រាជ​តម្រិះ​ព្រះ​រាជានុកោដ្ឋ (ព្រះ​បាទ​ស៊ីសុវត្ថិ ១៨៤០ – ១៩២៧) កាល​លោក​​គង់​នៅ​ជា​ ព្រះ​មហាឧបរាជ ព្រោះ​រាជ​ដំណាក់​លោក​កាលនោះ ស្ថិត​នៅ​ម្ដុំៗ នោះដែរ ។ លោក​ឧកញ៉ានេះ បើ​មើល​តាម​ឈ្មោះ​គឺ​ ជា​កូនចៅ​ចិន ហើយ​ម៉្យាង​ទៀត​តំបន់​ម្ដុំ​វត្ត​ស្រះចក និង​កំពង់ផែបច្ចុប្បន្ន​នេះ ជា​តំបន់​​សហគមន៍​ចិន​យូរ​មក​ហើយ ដូច​មាន​ឈ្មោះ​ ចិន​ដំដែក​ ជា​ភ័ស្តុតាង​ស្រាប់ ។ ក្រោយ​ លោកឧកញ៉ាអស់បុណ្យទៅ កូនលោកឈ្មោះ តាន់ ប៊ុនប៉ា (១៨៧១ – ១៩៥២) ក៏ឡើង​តងារ​ជា​ លោកឧកញ៉ាពិភទ្ទភោគា រហូតដល់​លោក​អស់បុណ្យ (?) នៅ​ឆ្នាំ ១៩៥២ ។ ចេតិយ​គ្រួសារ​ស្ថាបនិក​វិហារ​នេះ សព្វ​ថ្ងៃតាំង​នៅ​ទិស​អាគ្នេយ៍វិហារ សង់​នៅ​ដើម​ឆ្នាំ ១៩៦៩ លាប​ពណ៌​លឿងរាង​ជា​ប្រាង្គ គឺ​ផ្នែកខាង​ក្រោម​ជា​បន្ទប់​បួន​ជ្រុង​ស្មើ​កម្ពស់​ ១ ម៉ែត្រ បន្តុប​ពី​លើ​ដោយ​ប្រាង្គរូប​ដូច​ប្រាសាទ​បុរាណ ។ ខាង​ក្រោម​នេះ​ ជា​រូប​មួយ​ចំនួន​​ទៀត​នៅ​ក្នុង​​ទី​ធ្លា​វត្ត​ទាំង​មូល ។

អត្ថបទ​នេះជា​អត្ថបទ​សង្ខេប​នៃ​បទ​បង្ហាញ​អំពី «ព្រះ​វិហារ​ និង​គ្រឿង​លម្អ​ព្រះ​​វិហារ​វត្ត​ពិភ័ទ្ទរង្សី» ដោយ​ម្ចាស់​ទំព័រ​ផ្ទាល់ ស្រប​ទៅ​តាម​ការ​សិក្សា​មុខ​វិជ្ជា «សំណង់​ប្រពៃណី» បង្រៀន​ដោយ​លោក​សាស្ត្រាចារ្យ ព្រាប​ ចាន់​ម៉ារ៉ា នៅ​មហាវិទ្យាល័យ​បុរាណ​វិទ្យា សាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​វិចិត្រ​សិល្បៈ រាជ​ធានី​ភ្នំពេញ ។

បានផ្សាយ​ក្នុង ស្ដេច, អត្ថបទ ប្រវត្តិវិទ្យា, Exploring Cambodia, Exploring Phnom Penh | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , , , , , | 3 មតិ

ព្រះរាជសារ​ព្រះ​រាជា​ខ្មែរ​ផ្ញើ​ទៅ​ព្រះ​ចៅអធិរាជ​ជប៉ុន


ខាង​ក្រោម​នេះ​ជា​រូប​ភាព​ស្កេន​​ព្រះ​រាជសារ​ (ចម្លង​ជា​ថ្មី​ដោយ​ជនជាតិ​ជប៉ុន) របស់​ព្រះ​រាជា​ខ្មែរ (ព្រះ​ស្រី​សូរ្យ​ពម៌) ផ្ញើ​ជូន​ព្រះ​ចៅ​អធិរាជ​ជប៉ុន (ញិប៉ុន) ។ បើ​តាម​អត្ថបទ​​នៃ​សំបុត្រ​នេះ​ដែល​ត្រូវ​បាន​បក​ប្រែ​ជា​ភាសា​ចិន ​វា​មាន​កាល​បរិច្ឆេទ​រវាង​ខែ​ឧសភា និង​មិថុនា (ខែ​ពិសាខ) ​នៃ​ឆ្នាំ ១៦០៥ នៃ​គ.ស. ។ មាន​អត្ថបទ​​មួយ​បាន​សិក្សា​ល្អិត​ល្អន់​ពីរឿង​នេះ​ ដោយ​មាន​ទាំង​ការសរសេរ​​​ចម្លង​ឡើង​វិញ​ជា​សំណេរ​សូរ​វិទ្យា (បែប​ចាស់), ការ​បក​ប្រែ​ជា​ភាសា​បារាំង និង​មាន​រូប​ភាព​អម​មក​ជា​មួយ​ផង​ដែរ ។ អត្ថបទ​នេះ​មាន​ចុះ​ផ្សាយ​ក្នុង​ ទស្សនាវដ្ដី​សាលា​បារាំង​ចុង​បូព៌​ លេខ​ ២៣​ ឆ្នាំ​ ១៩២៣ ទំព័រ​ ១២៨ – ១៣០ ។

ព្រះរាជសារ​នេះ​​ថ្លៃង​​អំណរ​គុណ​ចំពោះ​ព្រះ​ចៅ​អធិរាជ​ជប៉ុន​ដែល​បាន​បញ្ចូន​អំណោយ​ជា​ដាវ​ធំ​វែង (តំណាង​មិត្ត​ភាព) និយាយ​ពី​រឿង​ចៅ​សំពៅ​ជនជាតិ​ជប៉ុន​មួយ​​ដែល​ព្រះ​រាជា​លោក​សុំ​​យក​មក​ប្រើ​ជា​ខ្ញុំ​ ក៏​​ដូច​ជា​​សំណូម​ពរ​ឲ្យ​​​តែង​តាំង​នាយ​សំពៅ​ជប៉ុន​ចូល​មក​ជួញ​នៅ​ស្រុក​ខ្មែរ​​ឲ្យ​មាន​កាន់​ត្រា​ត្រឹម​ត្រូវ​តាម​ច្បាប់​ ព្រោះ​កាល​មុន​មាន​សំពៅ​ចូល​មក​ច្រើន​​ គ្មាន​ច្បាប់​ទម្លាប់ នាវិក​អស់​នោះ​ឈ្លៀត​ឱកាស​ធ្វើ​ជា​ចោរ​កំហែង​រាស្ត្រ​ខ្មែរ ។

រូប​ព្រះ​រាជ​សារ​ (ស្កេន) ដក​ស្រង់​ពី​អត្ថបទ​នៃ​ទស្សនាវដ្ដី​សាលា​បារាំង​ចុង​បូព៌​

រូប​ព្រះ​រាជ​សារ​ (ស្កេន) ដក​ស្រង់​ពី​អត្ថបទ​នៃ​ទស្សនាវដ្ដី​សាលា​បារាំង​ចុង​បូព៌​

ខ្ញុំ​បាន​ព្យាយាម​សាក​ល្បង​សរសេរ​ជា​អក្សរ​​ខ្មែរ​វិញ​ដោយ​យោង​តាម​ឯកសារ​ខាង​លើ​ទាំង​ស្រុង ។

(1) ​សំតេច​ព្រះ​រាជ​ឱង្ការ រ​បរមបពិត្រ ​ក្រុង​កំម្វុជ្ជា​ធិបតី​ ស្រីយសោធរ​ ព្រះ​មហានគរ ឥន្ទប្រស្ឋ​
(2) រដ្ឋ​រាជធានី មេត្រី​ស្រលេញ​​មក​ដល់​ ញិប៉ុន [កកចូ] ថា​ ញិប៉ុន [កកចូ] ឲយ​ចៅ​សំពៅ [កាន្នងោ]
(3) ចៅ​សំពៅ ​[មិងហុង] នាំ​ម​ព្រះ​រាជ​សារ​ នុ​​​ដាវ​ធំ​វែង​២០ ជា​បនាការ​ទៅ​ថ្វាយ​ សំតេច​ព្រះ​រាជ​ឱង្ការ
(4) បរមបពិត្រ​ នោះ​ ក៏​មាន​ព្រះ​ហ្ឬទៃ​​ត្រេក​អរ​ពេក្យ យល​ ញិប៉ុន [កកចូ] ស្រលេញ​​ព្រះ​​អង្គ​ សំតេច
(5)​ ព្រះ​រាជ​ឱង្ការ​ បរមបពិត្រ​ ស្រលេញ​​ផ្ទៃ​ក​រោម កំម្វុជ្ជា​ធិបតី ឯង​ជា​មេត្រី ទៅ​មោក​ព្យិត
(6) ​ហោង [មុយ្និ] ថា​ កាល​ ញិប៉ុន [កកចូ] ឲយ​​ចៅ​សំពៅ [កាន្នងោ] នុ​​ចៅ​សំពៅ​ [មិងហុង] នាំ​បនាការ​
(7) ទៅ​ថ្វាយ ​សំតេច​​ព្រះ​រាជ​ឱង្ការ បរមបពិត្រ​ តែង​សំបុត​សារ​​ឲយ​មោក​មាន​​ជ្មោះ
(8) ចៅ​សំពៅ [កាន្ន​ងោ] ហេយ​ឲយ​ ចៅ​សំពៅ [យាយិយាមង] នាំម​​សារ​មេត្រី​មោក​ផោង​តល​ ញិ
(9) ប៉ុន [កកចូ] ឲយ​ត្យិង​កុំលុង​សារ​នោះ​​ជា​ស្រេច​ហេយ​ ចៅ​សំពៅ​ [ហៃគួន] ថ្វេ​​ជា​សំបុត​​ចិន​
(10) ព្វុំ​ឲយ​​សសេរ​​ជ្មោះ​ ចៅ​សំពៅ​ [យាយិយាមង] នៅ​កុំលុង​សារ​នោះ​លេយ​ លុះ​ ចៅ​សំពៅ [យាយិយាមង]
(11) ទៅ​​តល​​បាន​​ទូល ព្រះ​ករុណា​ ថា​ កុំលុង​ … (អាន​មិនដាច់) ​សារ​នោះ​ព្វុំ​​ចិញ​​ជ្មោះ​ ចៅ​សំពៅ [យាយិយាមង]
(12) ផោង ទេប​​ព្រះ​បន្ទូល​ត្រាស​​ឲយ​​ថ្វេ​​សារ​​ឲយ​ ចៅ​សំពៅ [យាយិយាមង] នាំម​​មោក​​តល​
(13) ញិប៉ុន្ន [កកចូ] ឲយ​​​ត្យិង​ហេយ​ ឲយ​​បង្គប​​​តាម​ក្រិត​​ស្រុក​ ញិប៉ុន [កកចូ] ឯង​ហោង ទាំង​នេះ​
(14) ព្វុំ​​ឲយ​ ញិប៉ុន [កកចូ] គិត​ឯង​​លេយ ទោះ​ ញិប៉ុន [កកចូ] ស្រលេញ​​ផ្ទៃ​ក​រោម​​ កុំម្វុជ្ជា​ ចង
(15) ​ជា​មេត្រី​ទៅ​មោក​ពិត្យ កុំម្បី​​ឲយ​​មាន​សំពៅ​ ញិប៉ុន ទៅ​ជួញ​ច្រេន​​តល​​ផ្ទៃ​ក​រោម​
(16) កុំម្វុ​ជា​ លេយ​តបត​ ញិប៉ុន ទៅ​ជួញ​នោះ​ស្យិង​ថ្វេ​​ទុក្ខ​គេ​ បៀទ​រាស្ត្រ​ បួន​​យោក​​ទ្រព្យ
(17) ​គេ ​ថ្វេ​ទុក្ខ​ច្រេន​ ឲយ​មាន​តែ​សំពៅ​កាន្ន​​ព្រះ​រាជសារ​ពី ញិប៉ុន [កកចូ] ឲយ​​ទៅ​តែ​សំ
(18) ពៅ​មួយ សំពៅ​ពី្យរ​ក្ដី ឲយ​ចៅ​សំពៅ​ជា​ធំ​ ឃ្នោះ​ ញិប៉ុន​ ទាំង​នោះ ទៅ​ឲយ​​មាន​ត្រា​ពី
(19) ញិប៉ុន [កកចូ] ឲ្យ​ទៅ​ទេប​ ចៅ​ញិប៉ុន [កកចូ] ស្រលេញ​ កំម្វុជ្ជ ចង​ជា​មេត្រី​ទៅ​មោក​​
(20) ព្យិត​ហោង ។ [មុយ្និ] ថា ​ចៅ​សំពៅ​ [យាយិយាមង] មក​តល​ ញិប៉ុន [កកចូ] ហេយ ឲយ​ ញិ
(21) ប៉ុន [កកចូ] ឲយ​តំនេរ​ ចៅ​​សំពៅ [យាយិយាមង​] វិញ​ទៅ តបត ចៅ​សំពៅ​ [យាយិយាមង] នេះ
(22) ​ជា​ខ្ញុំ​អាសា ព្រះ​បាទ​សំតេច​ព្រះ​រាជ​ឱង្ការ​ បរមបពិត្រ ក្រុង​កំ​ម្វុជ្ជាធិបតី ហេយ​ ។

ពាក្យ​នៅ​កណ្ដាល​ដែល​អាច​មិន​ដាច់​

ថា​កុំ​លុង … សារ​នោះ​ព្វុំ

សម្គាល់ ពាក្យ​​ក្នុង […] ជា​ឈ្មោះ​ លើក​លែង​តែ​ពាក្យ [មុយ្និ] ដែល​ពិបាក​យល់​ន័យ ។ [កាន្នងោ] គឺ Kango ។ [មិងហុង] មិន​មាន​ក្នុង​សំណេរ​ប្រែ​ជា​ចិន ។ [យាយិយាមង] គឺ Yajiemon ។

ពន្យល់​ពាក្យ​

ពាក្យ​ក្នុង​សំបុត្រ ពាក្យ​សព្វ​ថ្ងៃ
(1)ស្រីយសោធរ ឈ្មោះ​រាជធានី​ខ្មែរ​សម័យ​អង្គរ​​ប្រទាន​ដោយ​ព្រះ​បាទ​ឝ្រី​យសោវម៌ (៨៨៩-៨៩៩/៩១០?) នៅ​មាន​ប្រើ​​នៅ​ស.វ.​ទី ១៧ នៅឡើយ
(2)[កុកចូ] ជា​ពាក្យ​សរសេរ​ត្រាប់​​សូរ​ពាក្យ​ជប៉ុន 國中 (តែមាន​ន័យ​ថាប្រទេស​ចិន ឬ​ក៏​គេ​ចង់​មាន​​​ន័យ​តែ​ត្រឹម​​ថា ប្រទេស?)
(3)បនាការ បណ្ណាការ
(4)ពេក្យ ពេក ។ ពាក្យ​នេះ​ជាន់​នោះ​មាន​ន័យ​ត្រឹម​ថា «ណាស់​» មិន​មែន​មាន​ន័យ​ថា​ «ជ្រុល​» ដូច​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ទេ
(5)ផ្ទៃ​ករោម ផ្ទៃ​ក្រោម ជា​រាស្ត្រ​ប្រជាមន្ត្រី​ទាំង​ពួង, អ្នក​ទាំង​អស់​ដែល​​នៅ​ក្រោម​អំណាច​ស្ដេច​​
(៦)មុយ្និ ជា​ពាក្យ​ផ្ដើម​កថាខណ្ឌ​ថ្មី? ក្នុង​សំណេរ​ប្រែ​ជា​បារាំង​ថា «​de plus-ជាង​នេះទៅទៀត, បន្ថែម​លើ​នេះ​ទៀត»
(8)តល ដល់
(9)ត្យិង ដឹង
(9)កុំលុង កំឡុង, ក្នុង
(16)តបត ត្បិត
(16)ស្យិង សឹង
(16)បួន ពួន
(18)ឃ្នោះ ខ្នោះ
(21)តំនេរ ដំណើរ

ខ្ញុំ​គិត​ថា​​ប្រិយ​មិត្ត​អាច​អាន​បាន​យល់​សេចក្ដី​ខ្លះ​ បើ​មិនទាំង​អស់​ ព្រោះ​សំណេរ​នេះ​វា​មិន​ឆ្ងាយ​ប៉ុន្មាន​ទេ ​ទោះ​ថា​ឃ្លោង​ឃ្លា​មាន​ខុស​ប្លែក​គ្នា​ពី​បច្ចុប្បន្ន​ម្ដេច​ក្ដី ទើប​ខ្ញុំ​មិន​បញ្ចូល​វគ្គ​បក​ប្រែ​​ទៀត ព្រោះ​នាំ​ឲ្យ​វែង​ឥត​អំពើ ។ ប្រសិន​ជា​លោក​អ្នក​ចង់​អាន​អត្ថបទ​នេះ​ទាំង​ស្រុង​ សូម​​ចូល​អាន និង​ទាញ​យក ដោយ​ឥត​គិត​ថ្លៃ ។

បានផ្សាយ​ក្នុង ស្ដេច, អត្ថបទ ប្រវត្តិវិទ្យា | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , , , , , , | បញ្ចេញមតិ

ក្រុមប្រាសាទព្រះពិធូរ


ក្រុមប្រាសាទ​ព្រះ​ពិធូរ​ ស្ថិត​នៅ​ម្ខាង​ផ្លូវ ទល់​មុខ​ប្រាសាទ​ទេព​ប្រណម្យ ឬ​នៅខាង​ជើង ប្រាសាទឃ្លាំងជើង និងក្រុមសួរព័ត្រ​ខាង​ជើង ។ ក្រុម​នេះ​មាន​ប្រាសាទ​ចំនួន ៥ ក្នុង​នោះ​ ៤ មានរូបរាង​ស្រដៀង​គ្នា ជា​សំណង់​មាន​ទ្វារ​ចូល​ពី​បួន​ទិស​​សង់​លើ​ឃឿន​ច្រើន​ជាន់ ឯ​មួយ​ទៀត​តូច​ជា​គេ ​មាន​រាង​ជា​រោង​ទ្រវែង ។ ប្រាសាទ​ ៤ ជា​ប្រាសាទ​ព្រហ្មញ្ញសាសនា ឯ​ប្រាសាទ​មួយ​នៅ​ខាង​កើត​បំផុត​ជា​ប្រាសាទ​ពុទ្ធ​សាសនា​ដែល​ប្រហែល​ជា​ត្រូវ​បាន​សង់​ក្រោយ​គេ ។ ខ្ញុំ​នឹង​រៀប​រាប់​ប្រាសាទ​​ទាំង​អស់​ម្ដង​មួយ​ៗ តាម​លំដាប់​ ។

ប្លង់​ក្រុម​ព្រះពិធូរ

ប្លង់​ក្រុម​ព្រះពិធូរ កែ​ដោយ ទេព សុវិចិត្រ

ប្រាសាទ​កោរ​សក់​ ​សង់​ពី​ថ្ម​ភក់​​ មាន​ទ្វារ​ចូល​ពី​បួន​ទិស​ សង់​លើ​ឃឿន​​៣ជាន់ ។ ប្រាសាទ​នេះ​មាន​កំពែង​ទំហំ ៤៥ ម៉. x ៤០ ម៉. ព័ទ្ធ​ជុំ​មាន​ដោយ​មាន​ទ្វារ​ចូល​ពី​ខាង​លិច​ និង​ខាង​កើត ​និង​មាន​កសិន្ធុ​ទឹក​ព័ទ្ធ​ជុំ​វិញ ។ នៅខាង​លិច​ប្រាសាទ ជា​ស្ពាន​ហាល​មួួយ​មាន​បង្កាន់​ដៃ​ជា​នាគ ។ ប្រាសាទ​នេះ​មាន​សិលាចារឹក​លេខ ៥៤៤ និង ៥៤៥ ។ ខាង​ក្រោម​នេះ​ជា​បណ្ដុំ​រូប​នៃ​ប្រាសាទ​កោរ​សក់ (បារាំង​ចុះ​លេខ​ថា ប្រាសាទ​ T) ៖

ចេញ​ពី​ច្រក​ទ្វារ​​ខាង​កើត​នៃ​​កំពែង​ ប្រាសាទ​កោរ​សក់ យើង​ឃើញ​កំពែង​មួយ​ទៀត​ ៣៥ ម៉. x ២៨ ម៉. មានទ្វារ​ចូល​ពីគ្រប់​បួន​ទិស និង​មាន​កសិន្ធុទឹកព័ទ្ធ​ជុំវិញដែល​ជា​កសិន្ធុ​តែ​មួយ​និង​ ប្រាសាទ​កោរសក់ ។ ប្រាសាទ​ជម ​​​សង់​ពី​ថ្ម​ភក់ មាន​ទ្វារ​ចូល​ពី​គ្រប់​បួន​ទិស សង់​លើ​ឃឿន​៣ជាន់ ។ ប្រាសាទ​នេះ​មាន​ផ្ដែរ​​ចំនួន​ ៤ ល្អ​ស្អាត​ចំនួន ៣ ឯ​មួយ​ទៀត​ធ្វើ​មិន​ទាន់រួច ។ ប្រាសាទ​ជម មាន​រូបរាង​ទម្រង់​ដូច​ ប្រាសាទ​កោរសក់​ ទាំង​ស្រុង គ្រាន់​តែ​មាន​ទំហំតូច​ជា​បន្តិច ។ ខាង​ក្រោម​នេះ​ជា​បណ្ដុំ​រូប​នៃ​ប្រាសាទ​ជម (បារាំង​ចុះ​លេខ​ថា ប្រាសាទ​ U) ៖

នៅ​ខាង​ជើង ប្រាសាទ​ជម គឺ​ប្រាសាទ​ដូន​មា ។ ប្រាសាទ​នេះ​សង់​ពី​ថ្ម​ភក់ មាន​ទ្វារ​ចូល​ពី​គ្រប់​បួន​ទិស មាន​រោង​ទ្រវែង​តភ្ជាប់​ពី​ទិស​ខាង​កើត សង់​លើ​ខឿន​បី​ជាន់​ ។ រោង​ទ្រវែង​នេះ​ប្រហែល​ជា​ត្រូវ​បាន​សាង​សង់​បន្ថែម​នៅ​ពេល​ក្រោយ ។ នៅ​ខាង​លិច​ប្រាសាទ មាន​ជា​រាន​ហាល​មួយ​បែរ​ទៅ​ខាង​លិច ។ ប្រាសាទ​នេះ​មាន​សិលាចារឹក​លេខ ៨៤១ ។ ខាង​ក្រោម​នេះ​ជា​បណ្ដុំ​រូប​នៃ​ប្រាសាទដូន​មា (បារាំង​ចុះ​លេខ​ថា ប្រាសាទ​ V) ៖

ទៅ​ខាង​​ជើង ប្រាសាទ​ដូន​មា គឺ​ប្រាសាទ​សណ្ដក​យក្ស ។ ប្រាសាទ​នេះ​រាង​ជា​រោង​ទ្រវែង​បែរ​ទៅ​ទិស​ខាង​កើត ។ ប្រាសាទ​នេះ​ចែក​ចេញ​ជា​បី​ផ្នែក ​ខាង​លិច​បំផុត​ជា​បន្ទប់​មាន​ទ្វារ​បញ្ឆោត​​នៅទិស​ខាង​លិច បើក​នៅ​ខាង​កើត​ត​ភ្ជាប់​ដោយ អន្តរាល? (antaraala) ។ អន្តរាល​នេះ​មាន​​មាន​ទ្វារ​នៅ​ខាង​ជើង និង​ខាង​ត្បូង​ ដែល​មាន​ក្បាច់​ចម្លាក់​លើ​ហោជាង និង​ហោជាង​រោង​ច្រៀក​យ៉ាង​ល្អ​ប្រណិត ។ នៅជាប់​នឹង អន្តរាល នៅខាង​កើតគឺ​ ជារោង​ទ្រវែង​ចំហរ​ខាង​កើត គ្មាន​ដំបូល (អាច​ជា មណ្ឌប) ។ ​ក្រោម​នេះ​ជា​បណ្ដុំ​រូប​នៃ​ប្រាសាទ​សណ្ដក​យក្ស (បារាំង​ចុះ​លេខ​ថា ប្រាសាទ​ Y) ៖

ប្រាសាទ​ទាំង​ ៤ ខាង​លើ​ប្រហែល​ជា​ត្រូវ​បាន​សាង​សង់​នៅក្នុង​ ចុង​ស.វ.ទី ១១ ឬដើម​ស.វ.ទី ១២ អាស្រ័យ​ទៅ​លើ​រចនាបថ​លើ​ផ្ដែរ ។ នៅ​ខាង​កើត​បំផុត​ ជា​ប្រាសាទ​ថ្ម​ភក់​ មាន​ទ្វារ​ចូល​ពី​គ្រប់​បួន​ទិស សង់​លើ​ឃឿន​​ពីរ​ជាន់ ហៅថា​ប្រាសាទ​តាទួត ។ ប្រាសាទ​នេះ​ជា​ប្រាសាទ​ពុទ្ធ​សាសនា ដោយ​មាន​ចម្លាក់​ព្រះពុទ្ធ​រូប​ចំនួន​ ៤០ អង្គ​ឆ្លាក់​នៅ​លើ​ជញ្ជាំង​ខាង​ក្នុង​​ទាំង​បួន​ទិស ។ ប្រាសាទ​នេះ​មាន​ទំហំ​ធំ​ជាង​គេ ដោយឃឿន​ខាង​ក្រោម​មាន​ប្រវែង ៤០ ម៉. តែមិន​មាន​កំពែង​នោះទេ ។ កសិន្ធុ​ប្រាសាទ​ជាប់​ជា​មួយ​កសិន្ធុ​ប្រាសាទ​ជម នៅខាង​លិច ឯ​នៅ​ខាង​កើត​កាត់​ផ្ដាច់​ដោយ​ច្រក​មួយ​ ដែល​យាម​ដោយ​ដំរី​ធ្វើ​ពី​ថ្មភក់​ចំនួន​ ២ ក្បាល ។ មានលាង​រានទ្រវែង​នៅ​ពី​មុខ​ប្រាសាទ ប្រហែល​ជា​លាន​ឧបោសថដូច​ដែល​ឃើញ​មាន​ ប្រាសាទ​ទេពប្រណម្យ ប្រាសាទ​តុប​ខាង​លិច​ ជាដើម ។ ប្រាសាទ​នេះ​មាន​សិលាចារឹក​លេខ ៥៤៣ និង ៥៤៤ ។ ខាង​ក្រោម​នេះ​ជា​បណ្ដុំ​រូប​នៃ​ប្រាសាទ​តាទួត (បារាំង​ចុះ​លេខ​ថា ប្រាសាទ​ X) ៖

រូប​ទាំង​អស់​នេះ​ ខ្ញុំ​ថត​តាំង​ពី​ដើម​ឆ្នាំ ២០១៤ មកម៉្លេះ តែកាលនោះ​មិន​ទាន់​ស្គាល់​ឈ្មោះ​ប្រាសាទ​ទាំង​ ៥ ជា​ភាសា​ខ្មែរ​ក៏​ពន្យារ​មករហូត លុះ​ដល់​ពេល​ស្គាល់​ហើយ​ក៏​មិន​ចេះ​កែ​បន្ថែម ទម្រាំ​និង​បាន​ ប្អូន សុវិចិត្រ ជួយ​កែ​លម្អ​ទើប​បាន​សម្រេច​ជា​កូន​អត្ថបទ​តូច​មាន​នេះ ។ សុំ​លោក​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ អ្នក​ជំនាញ​ឯកទេស អ្នកមគ្គុទ្ទេសន៍​ ដែល​មាន​ចំណេះ​ដឹង​ល្អិត​ល្អន់​ផ្នែក​នេះ កុំ​ប្រកែ​ប្រកាន់​នឹង​កំហុស​អចេតនា​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ដែល​អាច​កើត​មាន និង​សុំ​ជួយ​កែ​លម្អ​ដោយ​មេត្រីភាព ។

បានផ្សាយ​ក្នុង ប្រាសាទ​​បុរាណ​នៅ​កម្ពុជា, Exploring Cambodia | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , , , , , , , , | បញ្ចេញមតិ