ព្រះរាជសារ​ព្រះ​រាជា​ខ្មែរ​ផ្ញើ​ទៅ​ព្រះ​ចៅអធិរាជ​ជប៉ុន


ខាង​ក្រោម​នេះ​ជា​រូប​ភាព​ស្កេន​​ព្រះ​រាជសារ​ (ចម្លង​ជា​ថ្មី​ដោយ​ជនជាតិ​ជប៉ុន) របស់​ព្រះ​រាជា​ខ្មែរ (ព្រះ​ស្រី​សូរ្យ​ពម៌) ផ្ញើ​ជូន​ព្រះ​ចៅ​អធិរាជ​ជប៉ុន (ញិប៉ុន) ។ បើ​តាម​អត្ថបទ​​នៃ​សំបុត្រ​នេះ​ដែល​ត្រូវ​បាន​បក​ប្រែ​ជា​ភាសា​ចិន ​វា​មាន​កាល​បរិច្ឆេទ​រវាង​ខែ​ឧសភា និង​មិថុនា (ខែ​ពិសាខ) ​នៃ​ឆ្នាំ ១៦០៥ នៃ​គ.ស. ។ មាន​អត្ថបទ​​មួយ​បាន​សិក្សា​ល្អិត​ល្អន់​ពីរឿង​នេះ​ ដោយ​មាន​ទាំង​ការសរសេរ​​​ចម្លង​ឡើង​វិញ​ជា​សំណេរ​សូរ​វិទ្យា (បែប​ចាស់), ការ​បក​ប្រែ​ជា​ភាសា​បារាំង និង​មាន​រូប​ភាព​អម​មក​ជា​មួយ​ផង​ដែរ ។ អត្ថបទ​នេះ​មាន​ចុះ​ផ្សាយ​ក្នុង​ ទស្សនាវដ្ដី​សាលា​បារាំង​ចុង​បូព៌​ លេខ​ ២៣​ ឆ្នាំ​ ១៩២៣ ទំព័រ​ ១២៨ – ១៣០ ។

ព្រះរាជសារ​នេះ​​ថ្លៃង​​អំណរ​គុណ​ចំពោះ​ព្រះ​ចៅ​អធិរាជ​ជប៉ុន​ដែល​បាន​បញ្ចូន​អំណោយ​ជា​ដាវ​ធំ​វែង (តំណាង​មិត្ត​ភាព) និយាយ​ពី​រឿង​ចៅ​សំពៅ​ជនជាតិ​ជប៉ុន​មួយ​​ដែល​ព្រះ​រាជា​លោក​សុំ​​យក​មក​ប្រើ​ជា​ខ្ញុំ​ ក៏​​ដូច​ជា​​សំណូម​ពរ​ឲ្យ​​​តែង​តាំង​នាយ​សំពៅ​ជប៉ុន​ចូល​មក​ជួញ​នៅ​ស្រុក​ខ្មែរ​​ឲ្យ​មាន​កាន់​ត្រា​ត្រឹម​ត្រូវ​តាម​ច្បាប់​ ព្រោះ​កាល​មុន​មាន​សំពៅ​ចូល​មក​ច្រើន​​ គ្មាន​ច្បាប់​ទម្លាប់ នាវិក​អស់​នោះ​ឈ្លៀត​ឱកាស​ធ្វើ​ជា​ចោរ​កំហែង​រាស្ត្រ​ខ្មែរ ។

រូប​ព្រះ​រាជ​សារ​ (ស្កេន) ដក​ស្រង់​ពី​អត្ថបទ​នៃ​ទស្សនាវដ្ដី​សាលា​បារាំង​ចុង​បូព៌​

រូប​ព្រះ​រាជ​សារ​ (ស្កេន) ដក​ស្រង់​ពី​អត្ថបទ​នៃ​ទស្សនាវដ្ដី​សាលា​បារាំង​ចុង​បូព៌​

ខ្ញុំ​បាន​ព្យាយាម​សាក​ល្បង​សរសេរ​ជា​អក្សរ​​ខ្មែរ​វិញ​ដោយ​យោង​តាម​ឯកសារ​ខាង​លើ​ទាំង​ស្រុង ។

(1) ​សំតេច​ព្រះ​រាជ​ឱង្ការ រ​បរមបពិត្រ ​ក្រុង​កំម្វុជ្ជា​ធិបតី​ ស្រីយសោធរ​ ព្រះ​មហានគរ ឥន្ទប្រស្ឋ​
(2) រដ្ឋ​រាជធានី មេត្រី​ស្រលេញ​​មក​ដល់​ ញិប៉ុន [កកចូ] ថា​ ញិប៉ុន [កកចូ] ឲយ​ចៅ​សំពៅ [កាន្នងោ]
(3) ចៅ​សំពៅ ​[មិងហុង] នាំ​ម​ព្រះ​រាជ​សារ​ នុ​​​ដាវ​ធំ​វែង​២០ ជា​បនាការ​ទៅ​ថ្វាយ​ សំតេច​ព្រះ​រាជ​ឱង្ការ
(4) បរមបពិត្រ​ នោះ​ ក៏​មាន​ព្រះ​ហ្ឬទៃ​​ត្រេក​អរ​ពេក្យ យល​ ញិប៉ុន [កកចូ] ស្រលេញ​​ព្រះ​​អង្គ​ សំតេច
(5)​ ព្រះ​រាជ​ឱង្ការ​ បរមបពិត្រ​ ស្រលេញ​​ផ្ទៃ​ក​រោម កំម្វុជ្ជា​ធិបតី ឯង​ជា​មេត្រី ទៅ​មោក​ព្យិត
(6) ​ហោង [មុយ្និ] ថា​ កាល​ ញិប៉ុន [កកចូ] ឲយ​​ចៅ​សំពៅ [កាន្នងោ] នុ​​ចៅ​សំពៅ​ [មិងហុង] នាំ​បនាការ​
(7) ទៅ​ថ្វាយ ​សំតេច​​ព្រះ​រាជ​ឱង្ការ បរមបពិត្រ​ តែង​សំបុត​សារ​​ឲយ​មោក​មាន​​ជ្មោះ
(8) ចៅ​សំពៅ [កាន្ន​ងោ] ហេយ​ឲយ​ ចៅ​សំពៅ [យាយិយាមង] នាំម​​សារ​មេត្រី​មោក​ផោង​តល​ ញិ
(9) ប៉ុន [កកចូ] ឲយ​ត្យិង​កុំលុង​សារ​នោះ​​ជា​ស្រេច​ហេយ​ ចៅ​សំពៅ​ [ហៃគួន] ថ្វេ​​ជា​សំបុត​​ចិន​
(10) ព្វុំ​ឲយ​​សសេរ​​ជ្មោះ​ ចៅ​សំពៅ​ [យាយិយាមង] នៅ​កុំលុង​សារ​នោះ​លេយ​ លុះ​ ចៅ​សំពៅ [យាយិយាមង]
(11) ទៅ​​តល​​បាន​​ទូល ព្រះ​ករុណា​ ថា​ កុំលុង​ … (អាន​មិនដាច់) ​សារ​នោះ​ព្វុំ​​ចិញ​​ជ្មោះ​ ចៅ​សំពៅ [យាយិយាមង]
(12) ផោង ទេប​​ព្រះ​បន្ទូល​ត្រាស​​ឲយ​​ថ្វេ​​សារ​​ឲយ​ ចៅ​សំពៅ [យាយិយាមង] នាំម​​មោក​​តល​
(13) ញិប៉ុន្ន [កកចូ] ឲយ​​​ត្យិង​ហេយ​ ឲយ​​បង្គប​​​តាម​ក្រិត​​ស្រុក​ ញិប៉ុន [កកចូ] ឯង​ហោង ទាំង​នេះ​
(14) ព្វុំ​​ឲយ​ ញិប៉ុន [កកចូ] គិត​ឯង​​លេយ ទោះ​ ញិប៉ុន [កកចូ] ស្រលេញ​​ផ្ទៃ​ក​រោម​​ កុំម្វុជ្ជា​ ចង
(15) ​ជា​មេត្រី​ទៅ​មោក​ពិត្យ កុំម្បី​​ឲយ​​មាន​សំពៅ​ ញិប៉ុន ទៅ​ជួញ​ច្រេន​​តល​​ផ្ទៃ​ក​រោម​
(16) កុំម្វុ​ជា​ លេយ​តបត​ ញិប៉ុន ទៅ​ជួញ​នោះ​ស្យិង​ថ្វេ​​ទុក្ខ​គេ​ បៀទ​រាស្ត្រ​ បួន​​យោក​​ទ្រព្យ
(17) ​គេ ​ថ្វេ​ទុក្ខ​ច្រេន​ ឲយ​មាន​តែ​សំពៅ​កាន្ន​​ព្រះ​រាជសារ​ពី ញិប៉ុន [កកចូ] ឲយ​​ទៅ​តែ​សំ
(18) ពៅ​មួយ សំពៅ​ពី្យរ​ក្ដី ឲយ​ចៅ​សំពៅ​ជា​ធំ​ ឃ្នោះ​ ញិប៉ុន​ ទាំង​នោះ ទៅ​ឲយ​​មាន​ត្រា​ពី
(19) ញិប៉ុន [កកចូ] ឲ្យ​ទៅ​ទេប​ ចៅ​ញិប៉ុន [កកចូ] ស្រលេញ​ កំម្វុជ្ជ ចង​ជា​មេត្រី​ទៅ​មោក​​
(20) ព្យិត​ហោង ។ [មុយ្និ] ថា ​ចៅ​សំពៅ​ [យាយិយាមង] មក​តល​ ញិប៉ុន [កកចូ] ហេយ ឲយ​ ញិ
(21) ប៉ុន [កកចូ] ឲយ​តំនេរ​ ចៅ​​សំពៅ [យាយិយាមង​] វិញ​ទៅ តបត ចៅ​សំពៅ​ [យាយិយាមង] នេះ
(22) ​ជា​ខ្ញុំ​អាសា ព្រះ​បាទ​សំតេច​ព្រះ​រាជ​ឱង្ការ​ បរមបពិត្រ ក្រុង​កំ​ម្វុជ្ជាធិបតី ហេយ​ ។

ពាក្យ​នៅ​កណ្ដាល​ដែល​អាច​មិន​ដាច់​

ថា​កុំ​លុង … សារ​នោះ​ព្វុំ

សម្គាល់ ពាក្យ​​ក្នុង […] ជា​ឈ្មោះ​ លើក​លែង​តែ​ពាក្យ [មុយ្និ] ដែល​ពិបាក​យល់​ន័យ ។ [កាន្នងោ] គឺ Kango ។ [មិងហុង] មិន​មាន​ក្នុង​សំណេរ​ប្រែ​ជា​ចិន ។ [យាយិយាមង] គឺ Yajiemon ។

ពន្យល់​ពាក្យ​

ពាក្យ​ក្នុង​សំបុត្រ ពាក្យ​សព្វ​ថ្ងៃ
(1)ស្រីយសោធរ ឈ្មោះ​រាជធានី​ខ្មែរ​សម័យ​អង្គរ​​ប្រទាន​ដោយ​ព្រះ​បាទ​ឝ្រី​យសោវម៌ (៨៨៩-៨៩៩/៩១០?) នៅ​មាន​ប្រើ​​នៅ​ស.វ.​ទី ១៧ នៅឡើយ
(2)[កុកចូ] ជា​ពាក្យ​សរសេរ​ត្រាប់​​សូរ​ពាក្យ​ជប៉ុន 國中 (តែមាន​ន័យ​ថាប្រទេស​ចិន ឬ​ក៏​គេ​ចង់​មាន​​​ន័យ​តែ​ត្រឹម​​ថា ប្រទេស?)
(3)បនាការ បណ្ណាការ
(4)ពេក្យ ពេក ។ ពាក្យ​នេះ​ជាន់​នោះ​មាន​ន័យ​ត្រឹម​ថា «ណាស់​» មិន​មែន​មាន​ន័យ​ថា​ «ជ្រុល​» ដូច​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ទេ
(5)ផ្ទៃ​ករោម ផ្ទៃ​ក្រោម ជា​រាស្ត្រ​ប្រជាមន្ត្រី​ទាំង​ពួង, អ្នក​ទាំង​អស់​ដែល​​នៅ​ក្រោម​អំណាច​ស្ដេច​​
(៦)មុយ្និ ជា​ពាក្យ​ផ្ដើម​កថាខណ្ឌ​ថ្មី? ក្នុង​សំណេរ​ប្រែ​ជា​បារាំង​ថា «​de plus-ជាង​នេះទៅទៀត, បន្ថែម​លើ​នេះ​ទៀត»
(8)តល ដល់
(9)ត្យិង ដឹង
(9)កុំលុង កំឡុង, ក្នុង
(16)តបត ត្បិត
(16)ស្យិង សឹង
(16)បួន ពួន
(18)ឃ្នោះ ខ្នោះ
(21)តំនេរ ដំណើរ

ខ្ញុំ​គិត​ថា​​ប្រិយ​មិត្ត​អាច​អាន​បាន​យល់​សេចក្ដី​ខ្លះ​ បើ​មិនទាំង​អស់​ ព្រោះ​សំណេរ​នេះ​វា​មិន​ឆ្ងាយ​ប៉ុន្មាន​ទេ ​ទោះ​ថា​ឃ្លោង​ឃ្លា​មាន​ខុស​ប្លែក​គ្នា​ពី​បច្ចុប្បន្ន​ម្ដេច​ក្ដី ទើប​ខ្ញុំ​មិន​បញ្ចូល​វគ្គ​បក​ប្រែ​​ទៀត ព្រោះ​នាំ​ឲ្យ​វែង​ឥត​អំពើ ។ ប្រសិន​ជា​លោក​អ្នក​ចង់​អាន​អត្ថបទ​នេះ​ទាំង​ស្រុង​ សូម​​ចូល​អាន និង​ទាញ​យក ដោយ​ឥត​គិត​ថ្លៃ ។

បានផ្សាយ​ក្នុង ស្ដេច, អត្ថបទ ប្រវត្តិវិទ្យា | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , , , , , , | បញ្ចេញមតិ

ក្រុមប្រាសាទព្រះពិធូរ


ក្រុមប្រាសាទ​ព្រះ​ពិធូរ​ ស្ថិត​នៅ​ម្ខាង​ផ្លូវ ទល់​មុខ​ប្រាសាទ​ទេព​ប្រណម្យ ឬ​នៅខាង​ជើង ប្រាសាទឃ្លាំងជើង និងក្រុមសួរព័ត្រ​ខាង​ជើង ។ ក្រុម​នេះ​មាន​ប្រាសាទ​ចំនួន ៥ ក្នុង​នោះ​ ៤ មានរូបរាង​ស្រដៀង​គ្នា ជា​សំណង់​មាន​ទ្វារ​ចូល​ពី​បួន​ទិស​​សង់​លើ​ឃឿន​ច្រើន​ជាន់ ឯ​មួយ​ទៀត​តូច​ជា​គេ ​មាន​រាង​ជា​រោង​ទ្រវែង ។ ប្រាសាទ​ ៤ ជា​ប្រាសាទ​ព្រហ្មញ្ញសាសនា ឯ​ប្រាសាទ​មួយ​នៅ​ខាង​កើត​បំផុត​ជា​ប្រាសាទ​ពុទ្ធ​សាសនា​ដែល​ប្រហែល​ជា​ត្រូវ​បាន​សង់​ក្រោយ​គេ ។ ខ្ញុំ​នឹង​រៀប​រាប់​ប្រាសាទ​​ទាំង​អស់​ម្ដង​មួយ​ៗ តាម​លំដាប់​ ។

ប្លង់​ក្រុម​ព្រះពិធូរ

ប្លង់​ក្រុម​ព្រះពិធូរ កែ​ដោយ ទេព សុវិចិត្រ

ប្រាសាទ​កោរ​សក់​ ​សង់​ពី​ថ្ម​ភក់​​ មាន​ទ្វារ​ចូល​ពី​បួន​ទិស​ សង់​លើ​ឃឿន​​៣ជាន់ ។ ប្រាសាទ​នេះ​មាន​កំពែង​ទំហំ ៤៥ ម៉. x ៤០ ម៉. ព័ទ្ធ​ជុំ​មាន​ដោយ​មាន​ទ្វារ​ចូល​ពី​ខាង​លិច​ និង​ខាង​កើត ​និង​មាន​កសិន្ធុ​ទឹក​ព័ទ្ធ​ជុំ​វិញ ។ នៅខាង​លិច​ប្រាសាទ ជា​ស្ពាន​ហាល​មួួយ​មាន​បង្កាន់​ដៃ​ជា​នាគ ។ ប្រាសាទ​នេះ​មាន​សិលាចារឹក​លេខ ៥៤៤ និង ៥៤៥ ។ ខាង​ក្រោម​នេះ​ជា​បណ្ដុំ​រូប​នៃ​ប្រាសាទ​កោរ​សក់ (បារាំង​ចុះ​លេខ​ថា ប្រាសាទ​ T) ៖

ចេញ​ពី​ច្រក​ទ្វារ​​ខាង​កើត​នៃ​​កំពែង​ ប្រាសាទ​កោរ​សក់ យើង​ឃើញ​កំពែង​មួយ​ទៀត​ ៣៥ ម៉. x ២៨ ម៉. មានទ្វារ​ចូល​ពីគ្រប់​បួន​ទិស និង​មាន​កសិន្ធុទឹកព័ទ្ធ​ជុំវិញដែល​ជា​កសិន្ធុ​តែ​មួយ​និង​ ប្រាសាទ​កោរសក់ ។ ប្រាសាទ​ជម ​​​សង់​ពី​ថ្ម​ភក់ មាន​ទ្វារ​ចូល​ពី​គ្រប់​បួន​ទិស សង់​លើ​ឃឿន​៣ជាន់ ។ ប្រាសាទ​នេះ​មាន​ផ្ដែរ​​ចំនួន​ ៤ ល្អ​ស្អាត​ចំនួន ៣ ឯ​មួយ​ទៀត​ធ្វើ​មិន​ទាន់រួច ។ ប្រាសាទ​ជម មាន​រូបរាង​ទម្រង់​ដូច​ ប្រាសាទ​កោរសក់​ ទាំង​ស្រុង គ្រាន់​តែ​មាន​ទំហំតូច​ជា​បន្តិច ។ ខាង​ក្រោម​នេះ​ជា​បណ្ដុំ​រូប​នៃ​ប្រាសាទ​ជម (បារាំង​ចុះ​លេខ​ថា ប្រាសាទ​ U) ៖

នៅ​ខាង​ជើង ប្រាសាទ​ជម គឺ​ប្រាសាទ​ដូន​មា ។ ប្រាសាទ​នេះ​សង់​ពី​ថ្ម​ភក់ មាន​ទ្វារ​ចូល​ពី​គ្រប់​បួន​ទិស មាន​រោង​ទ្រវែង​តភ្ជាប់​ពី​ទិស​ខាង​កើត សង់​លើ​ខឿន​បី​ជាន់​ ។ រោង​ទ្រវែង​នេះ​ប្រហែល​ជា​ត្រូវ​បាន​សាង​សង់​បន្ថែម​នៅ​ពេល​ក្រោយ ។ នៅ​ខាង​លិច​ប្រាសាទ មាន​ជា​រាន​ហាល​មួយ​បែរ​ទៅ​ខាង​លិច ។ ប្រាសាទ​នេះ​មាន​សិលាចារឹក​លេខ ៨៤១ ។ ខាង​ក្រោម​នេះ​ជា​បណ្ដុំ​រូប​នៃ​ប្រាសាទដូន​មា (បារាំង​ចុះ​លេខ​ថា ប្រាសាទ​ V) ៖

ទៅ​ខាង​​ជើង ប្រាសាទ​ដូន​មា គឺ​ប្រាសាទ​សណ្ដក​យក្ស ។ ប្រាសាទ​នេះ​រាង​ជា​រោង​ទ្រវែង​បែរ​ទៅ​ទិស​ខាង​កើត ។ ប្រាសាទ​នេះ​ចែក​ចេញ​ជា​បី​ផ្នែក ​ខាង​លិច​បំផុត​ជា​បន្ទប់​មាន​ទ្វារ​បញ្ឆោត​​នៅទិស​ខាង​លិច បើក​នៅ​ខាង​កើត​ត​ភ្ជាប់​ដោយ អន្តរាល? (antaraala) ។ អន្តរាល​នេះ​មាន​​មាន​ទ្វារ​នៅ​ខាង​ជើង និង​ខាង​ត្បូង​ ដែល​មាន​ក្បាច់​ចម្លាក់​លើ​ហោជាង និង​ហោជាង​រោង​ច្រៀក​យ៉ាង​ល្អ​ប្រណិត ។ នៅជាប់​នឹង អន្តរាល នៅខាង​កើតគឺ​ ជារោង​ទ្រវែង​ចំហរ​ខាង​កើត គ្មាន​ដំបូល (អាច​ជា មណ្ឌប) ។ ​ក្រោម​នេះ​ជា​បណ្ដុំ​រូប​នៃ​ប្រាសាទ​សណ្ដក​យក្ស (បារាំង​ចុះ​លេខ​ថា ប្រាសាទ​ Y) ៖

ប្រាសាទ​ទាំង​ ៤ ខាង​លើ​ប្រហែល​ជា​ត្រូវ​បាន​សាង​សង់​នៅក្នុង​ ចុង​ស.វ.ទី ១១ ឬដើម​ស.វ.ទី ១២ អាស្រ័យ​ទៅ​លើ​រចនាបថ​លើ​ផ្ដែរ ។ នៅ​ខាង​កើត​បំផុត​ ជា​ប្រាសាទ​ថ្ម​ភក់​ មាន​ទ្វារ​ចូល​ពី​គ្រប់​បួន​ទិស សង់​លើ​ឃឿន​​ពីរ​ជាន់ ហៅថា​ប្រាសាទ​តាទួត ។ ប្រាសាទ​នេះ​ជា​ប្រាសាទ​ពុទ្ធ​សាសនា ដោយ​មាន​ចម្លាក់​ព្រះពុទ្ធ​រូប​ចំនួន​ ៤០ អង្គ​ឆ្លាក់​នៅ​លើ​ជញ្ជាំង​ខាង​ក្នុង​​ទាំង​បួន​ទិស ។ ប្រាសាទ​នេះ​មាន​ទំហំ​ធំ​ជាង​គេ ដោយឃឿន​ខាង​ក្រោម​មាន​ប្រវែង ៤០ ម៉. តែមិន​មាន​កំពែង​នោះទេ ។ កសិន្ធុ​ប្រាសាទ​ជាប់​ជា​មួយ​កសិន្ធុ​ប្រាសាទ​ជម នៅខាង​លិច ឯ​នៅ​ខាង​កើត​កាត់​ផ្ដាច់​ដោយ​ច្រក​មួយ​ ដែល​យាម​ដោយ​ដំរី​ធ្វើ​ពី​ថ្មភក់​ចំនួន​ ២ ក្បាល ។ មានលាង​រានទ្រវែង​នៅ​ពី​មុខ​ប្រាសាទ ប្រហែល​ជា​លាន​ឧបោសថដូច​ដែល​ឃើញ​មាន​ ប្រាសាទ​ទេពប្រណម្យ ប្រាសាទ​តុប​ខាង​លិច​ ជាដើម ។ ប្រាសាទ​នេះ​មាន​សិលាចារឹក​លេខ ៥៤៣ និង ៥៤៤ ។ ខាង​ក្រោម​នេះ​ជា​បណ្ដុំ​រូប​នៃ​ប្រាសាទ​តាទួត (បារាំង​ចុះ​លេខ​ថា ប្រាសាទ​ X) ៖

រូប​ទាំង​អស់​នេះ​ ខ្ញុំ​ថត​តាំង​ពី​ដើម​ឆ្នាំ ២០១៤ មកម៉្លេះ តែកាលនោះ​មិន​ទាន់​ស្គាល់​ឈ្មោះ​ប្រាសាទ​ទាំង​ ៥ ជា​ភាសា​ខ្មែរ​ក៏​ពន្យារ​មករហូត លុះ​ដល់​ពេល​ស្គាល់​ហើយ​ក៏​មិន​ចេះ​កែ​បន្ថែម ទម្រាំ​និង​បាន​ ប្អូន សុវិចិត្រ ជួយ​កែ​លម្អ​ទើប​បាន​សម្រេច​ជា​កូន​អត្ថបទ​តូច​មាន​នេះ ។ សុំ​លោក​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ អ្នក​ជំនាញ​ឯកទេស អ្នកមគ្គុទ្ទេសន៍​ ដែល​មាន​ចំណេះ​ដឹង​ល្អិត​ល្អន់​ផ្នែក​នេះ កុំ​ប្រកែ​ប្រកាន់​នឹង​កំហុស​អចេតនា​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ដែល​អាច​កើត​មាន និង​សុំ​ជួយ​កែ​លម្អ​ដោយ​មេត្រីភាព ។

បានផ្សាយ​ក្នុង ប្រាសាទ​​បុរាណ​នៅ​កម្ពុជា, Exploring Cambodia | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , , , , , , , , | បញ្ចេញមតិ

សូរវិទ្យាខ្មែរ


សូរ​វិទ្យា ជា​សាខា​មួយ​នៃ​ ភាសា​វិទ្យា ។ មុខ​វិទ្យា​នេះសិក្សា​ផ្ដោត​ទៅ​លើ​សំឡេង​នៃ​សម្ដី​របស់​មនុស្ស ។ ខ្ញុំ​មិនអាច​ពន្យល់​វែង​ឆ្ងាយ​ពី​ សូរ​វិទ្យា​ បាន​ទេ ពីព្រោះ​ខ្ញុំ​ពុំ​ចេះ​ទាល់​តែសោះ​នូវ​មុខ​វិទ្យា​នេះ ។ ខ្ញុំ​សរសេរ​អត្ថបទ​នេះ​ដោយ​ព្យាយាម​និយាយ​ច្បោល​ៗ ឲ្យ​អ្នក​អាន​​មាន​គំនិត​ខ្លះ​ថា អ្វីជា​សូរវិទ្យា​ខ្មែរ ។ ខាង​ក្រោម​នេះជា​ តារាង​នៃ​តួរ​អក្សរ​តំណាង​ប្រព័ន្ធ​សូរ​វិទ្យា​​អន្តរ​ជាតិ​ ដែល​បង្ហាញ​ពី​ សូរ​សំឡេង​ នៃភាសា​ទាំង​អស់​​ដែល​គេ​ស្គាល់​នៅ​លើ​ពិភព​លោក៖ ​​​

តួអក្សរ​តំណាង​ប្រព័ន្ធ​សូរវិទ្យា​អន្តរជាតិ

តួអក្សរ​តំណាង​ប្រព័ន្ធ​សូរវិទ្យា​អន្តរជាតិ

បន្ទាប់​ពី​បង្ហាញ​តារាង​នេះ​រួច ខ្ញុំ​សូម​បង្ហាញ​តារាង​​តំណាង​ប្រព័ន្ធ​ព្យញ្ចនៈ​នៃ​ភាសា​ខ្មែរ យោង​តាម​សៀវភៅ ឯកសារ​​ណែ​នាំ​អំពី​សូរវិទ្យា ៖

បបូរមាត់ ធ្មេញ គន្លាក់ក្រអូម ក្រអូម រនាំងក្រអូម ចន្លោះខ្សែសំឡេង
ព្យញ្ជនៈ​ខ្យល់​ស្ទះ p b t d c k ʔ
ព្យញ្ជនៈ​ច្រមុះ m n ɲ ŋ
ព្យញ្ជនៈ​ញ័រ r
ព្យញ្ជនៈ​ខ្យល់​ត្រដុស s h
ព្យញ្ជនៈ​ខ្យល់​ត្រដុស​បើក β j
ព្យញ្ជនៈ​ខ្យល់​ត្រដុស​បើក​ខាង l

បន្ទាប់​មក​​គឺ​ជា តារាង​តំណាង​ប្រព័ន្ធ​សូរ​ស្រៈ​ នៃ​ភាសា​ខ្មែរ យោង​តាម​សៀវភៅ ឯកសារ​​ណែ​នាំ​អំពី​សូរវិទ្យា ៖

សៀវភៅ ឯកសារ​ណែនាំ អំពីសូរវិទ្យា

សៀវភៅ ឯកសារ​ណែនាំ អំពីសូរវិទ្យា

តារាង​ទាំង​ពីរ​មាន​ចំណុច​ល្អៀង​ឃ្លាងឃ្លាត​បន្តិច​បន្តួច ត្បិត​តែថា​ខ្ញុំ​ខំ​ធ្វើ​ក្ដី ដោយសារ​រករូប​មិនបាន ហើយការចង​ជាតារាង និងសញ្ញា​តំណាង​សំឡេង​និមួយៗ ក៏មិនសូវចំទីតាំងពិត​ប្រាកដ ។

​រូប​នៅ​ខាង​ឆ្វេង​ដៃ​​ជា​សៀវភៅ​ដ៏កម្រ​មួយ​ក្បាល​ដែល​ខ្ញុំ​ស្រង់​រូប​ និងអត្ថបទ​ខ្លះ​យក​មក​ប្រើប្រាស់​នៅទីនេះ ។ សៀវភៅ​មួយ​ក្បាល​នេះ​ ចេញ​ផ្សាយ​នៅ​ឆ្នាំ ២០០៩ សរ​សេរ​ដោយ​ លោក​បណ្ឌិត ហ្សង់​ មីស៊ែល​ ហ្វ៊ីលីពី និង​លោក ហៀប​ ច័ន្ទវិចិត្រ ។ គួរ​ឲ្យ​សោក​ស្ដាយ​ យើង​មិន​អាច​​រក​ជាវ​សៀវភៅ​នេះ​បាន​នៅ​លើ​ទី​ផ្សារ​នោះទេ (មិនដឹងមូលហេតុ អស់ស្ដុក?) ។

ខ្ញុំ​បាន​រៀន​បន្តិច​បន្តួច​ដែល​ពី​មុខ​វិជ្ជា​នេះ​ តែមិនធន់​នឹង​យក​មក​ប្រើ​ការ​បាន​នោះទេ សូម្បី​តែ​ទី​បន្លឺ និង​របៀប​បន្លឺ​សំឡេង​ក៏​ខ្ញុំ​ចាំ​មិន​ច្បាស់​ផង​ លើស​ពី​នេះទៅ​ទៀត សំឡេង​ខ្លះ​ក៏​បញ្ចេញ​មិន​ត្រូវ​ដែរ ។

ខាង​ក្រោម​នេះ​ជា​រូប​ខ្ញុំកាត់​យក​​ពី Wikipedia: Khmer Language

***

អានបន្ថែម ៖

បានផ្សាយ​ក្នុង អត្ថបទ ជាតិពន្ធ-ភាសាវិទ្យា | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , , , | បញ្ចេញមតិ

កាល​ប្រវត្តិ​​នៃ​រចនាបថ​ចាម្ប


ប្រទេស​ចាម្ប ជាប្រទេសមួយ​ដែល​ទទួល​អារ្យ​ធម៌​ឥណ្ឌា ដូច​ខ្មែរ ហើយ​ថែម​ទាំង​មាន​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​ជូរចត់ និង​ផ្អែមល្អែម​​ជា​មួយ​​គ្នា​ទៀត​ផង​ ចាប់​តាំង​ពីហោច​ណាស់​ សតវត្ស​ទី ៧​ មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ ។ ត្បិត​តែ​សព្វ​ថ្ងៃនេះ នគរចាម្ប រលាយ​បាត់​រូប​ពី​ផែន​ទីពិភព​លោក​ហើយ​ក្ដី ក៏​ជនជាតិ​ចាម្ប​ធ្លាប់​កសាង​អាណាចក្រ​​ដែល​មាន​អារ្យ​ធម៌​ខ្ពស់​ ស្រប​តាម​បណ្ដោយ​ឆ្នេរ​ពី​ភាគកណ្ដាល​ប្រទេស​វៀតណាម​បច្ចុប្បន្ន​រហូត​ដល់​ប្រហែល​​ត្រឹម​ភាគ​ខាង​ជើង​​ ទីក្រុង​ហូជីមិញ បច្ចុប្បន្ន ។ ប្រាសាទ​ចាម្ប​ទាំង​អស់​សាង​សង់​អំពី​ឥដ្ឋ​ធ្វើ​ពី​​ដី​ដុត ឯ​បដិមា​វិញ​ធ្វើ​​អំពី​​ថ្មភក់ និង​លោហៈ ។

ប្រវត្តិ​សិល្ប​វិទូ​ទាំង​អស់​យល់​ស្រប​ថា គេអាច​បែង​ចែក​សិល្បៈ​ចាម្ប​ជា «រចនាបថ» ដាច់​ដោយ​ឡែក​ពី​​គ្នា​បាន​ ដោយ​ផ្អែក​ទៅ​លើ​សម័យ​កាល និង​ទីតាំង​នៃ​សំណង់​សិល្បៈ ។ ​ក្នុង​​សៀវភៅ​ Cham Art សរសេរ​ដោយ​លោក Emmanuel Guillon បោះពុម្ព​ផ្សព្វផ្សាយ​នៅ​ឆ្នាំ ២០០១ ដែល​យោង​តាម​ការ​ត្រួស​ត្រាយ​សាក​ល្បង​របស់​ លោក​ Jean Boisselier (1912-1996) ចែក​រចនាបថ​​នៃ​សិល្បៈ​ចាម្ប​ជា ៩ (?)​ ដំណាក់​កាល​ ដោយ​ឲ្យ​ឈ្មោះទៅ​តាម​ទី​តាំង​សក្ការៈ​​​នានា​ដែល​មាន​វត្ថុ​សិល្បៈ​គួរ​យក​ជា​គម្រូ​បាន​ ។

  1. រចនាបថ​ My-so’n E1 (​ពាក់​កណ្ដាល​សតវត្ស​ទី ៧ ដល់​ចុង​សតវត្ស​ទី ៩)
  2. រចនាបថ​អន្តរកាល Hoa Lai(ដើម​សតវត្ស​ទី ៩​ ដល់​ចុង​សតវត្ស​ទី ៩)​
  3. រចនាបថ​ Dong Du’o’ng (ចុង​សតវត្ស​ទី ៩​ ដល់​សតវត្ស​ទី ១០) ជា​រចនាបថ​បែប​ពុទ្ធសាសនា
  4. រចនាបថ​ My-so’n A1 (​សតវត្ស​ទី ១០) ដែល​មាន​អនុរចនាបថ​​ ៣
  5. អនុ​រចនាបថ​ Khuong My (ពាក់​កណ្ដាល​ទី១ នៃ​សតវត្ស​ទី ១០)
  6. អនុ​រចនាបថ​ Tra Kieu (​ពាក់​កណ្ដាល​ទី២ នៃ​សតវត្ស​ទី ១០)
  7. អនុ​រចនាបថ Chanh Lo (​ចុង​សតវត្ស​ទី ១០ ពាក់​កណ្ដាល​សតវត្ស​ទី ១១)
  8. រចនាបថ​ Thap Mam (ចុង​សតវត្ស​ទី ១១​ ដល់​សតវត្ស​ទី ១៤)
  9. រចនាបថ​ចុងក្រោយ Yang Mun (ចុង​សតវត្ស​ទី ១៤​ ដល់​សតវត្ស​ទី ១៥)
ផ្ដែររឿង វិស្ណុអនន្តសាយន រចនាបថ My-So'n E1 ទទួល​ឥទ្ធិពល​ខ្មែរ​ (រចនាបថ​ព្រៃក្មេង)

ផ្ដែររឿង វិស្ណុអនន្តសាយន រចនាបថ My-So’n E1 ទទួល​ឥទ្ធិពល​ខ្មែរ​ (រចនាបថ​ព្រៃក្មេង)

ជើង​ទម្រ មានឆ្លាក់ជាសាច់រឿង យក​មកពី Tra-Kieu

ជើង​ទម្រ មានឆ្លាក់ជាសាច់រឿង យក​មកពី Tra-Kieu

គ្រុឌ​ចាប់​នាគ រចនាបថ Thap Mam យក​មក​ពី Binh-Dinh

គ្រុឌ​ចាប់​នាគ រចនាបថ Thap Mam យក​មក​ពី Binh-Dinh


បានផ្សាយ​ក្នុង អត្ថបទ ប្រវត្តិវិទ្យា, អត្ថបទ វប្បធម៌ និង អរិយធម៌ | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , | បញ្ចេញមតិ

ភាសាកួយ (៣)


ត​មក​ពី ភាសាកួយ (២)

អត្ថបទ​នេះបក​ប្រែពី​អត្ថបទ​ដើម​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស​​នៅ​ទំព័រ​ទី ៨ ដល់ ១៥​ ត្រង់ចំណុច សេចក្ដី​ផ្ដើម ​ក្នុង​សៀវភៅ​ KUAY in CAMBODIA: a vocabulary with historical comments សរសេរ​ដោយ ​លោក Gérard Diffloth ។

ប្រវត្តិ​នៃ​ពាក្យ​ក្នុង​ភាសា​កួយ

បើ​ផ្អែក​លើ​ការ​មើល​តាម​បែប​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ ពាក្យ​ក្នុង​ភាសា​កួយ​អាច​ចាត់​ចូល​បាន​​ក្នុង​ផ្នែក​ជា​ច្រើន ។ ដូច​ដែល​បាន​និយាយ​ពី​មុន កម្ចី​​ពាក្យ​​​ពី ភាសា​ខ្មែរ​ នៅ​ក្នុង​ ភាសា​កួយ​ កើត​មាន​នៅ​ពេល​វេលា​ខុស​ៗ គ្នា ។ ពាក្យ​ខ្លះដូច​ជា​មាន​តែ​នៅ​ក្នុង​​ ភាសា​កួយ​ តែ​ពាក្យ​ខ្លះ​ទៀត​មាន​ឬ​ស​រួម​ជា​មួយ​ពាក្យ​​ផ្សេង​ៗ ទៀត​នៅ​ក្នុង​អម្បូរ​ភាសា​អូស្ត្រូ​អាស៊ី ។

ក្នុង​ចំណោម​ពាក្យ​កម្ចី​ពី​ ភាសា​ខ្មែរ មាន​ពាក្យ​ដែល​​ទើ​ប​តែ​ខ្ចី​ក្នុង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​ តែមាន​ពាក្យ​ផ្សេង​ទៀត​ដែល​​ខ្ចី​តាំង​ពី​​ សម័យ​មុន​អង្គរ, សម័យ​​អង្គរ​ និង​សម័យ​កណ្ដាល​ផង​ដែរ ។ យើង​អាច​ដឹង​រឿង​ទាំង​នេះ​បាន​ដោយ​ការ​សិក្សា​លើ​ការ​បញ្ចេញ​សំឡេង ។ តាម​ភស្តុតាង​នានា ភាសា​កួយ​ជា​ភាសា​មួយ​ដាច់​ដោយ​​​ឡែក​តាំងពី​យូរ​យារ​រាប់​​ពាន់​ឆ្នាំ​មក​ហើយ ឯ​សហគមន៍​ជនជាតិ​កួយ​នៅ​សម័យ​បុរាណ ​មាន​ទំនាក់​ទំនង​យ៉ាង​ជិត​ដិត​ជា​មួយ​សហគមន៍​ជនជាតិ​ខ្មែរ​នៅ​សម័យ​បុរាណ​យ៉ាង​ពិត​ប្រាកដ ដោយ​សិក្សា​តាម​បែប​ ភាសា​វិទ្យា​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ ។ ពាក្យ​ទាំង​នេះ​មិន​ត្រឹម​​តែ​អាច​ជួយ​ឲ្យ​យើង​សិក្សា​ពី​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​​​កួយ​នោះទេ វាក៏​អាច​ជួយ​ឲ្យ​យើង​សិក្សា​ពី​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ​ដែរ ។ យើង​អាច​យល់​ពាក្យ​នៅ​លើ​សិលាចារឹក​ខ្មែរ សម័យ​មុន​អង្គរ និងអង្គរ ដោយ​សិក្សា​ពាក្យ​កម្ចី​ទាំង​នេះ ហើយ​ក៏​អាច​សិក្សា​លើ​ប្រធាន​បទ​នានា​​នៅ​កាល​សម័យ​នោះ ដែល​មិន​មាន​ចារ​នៅ​លើ​សិលាចារឹក​ ។

​ពាក្យ​ក្នុង​ ភាសា​កួយ​ ដែល​មិនខ្ចី​មក​ពី ភាសា​ខ្មែរ អាច​មាន​ប្រភពច្រើន​ទៀត​ ។ ពាក្យ​ខ្លះ​ជា​ ពាក្យ​កួយ​សុទ្ធ​សាត ដែល​ប្រវត្តិ​នៃ​ការ​បង្កើត​ពាក្យ​ទាំង​នេះ​ឡើង​នៅ​តែ​ជា​ចំណោត​មិន​ទាន់​ស្រាយ​បាន​ចំពោះ​យើង ។ ពាក្យ​ខ្លះ​ទៀត​មាន​ឬស​រួម​ជា​មួយ​និង​ ភាសា​ Bru ដែល​ជា​ភាសា​បងប្អូន ។​ ពាក្យ​ខ្លះ​ទៀត​មាន​នៅ​ក្នុង​ភាសា​នានា​នៃ​ សាខា​កាទូ ។ ការ​បង្កើត​ពាក្យ​ក្នុង​ ភាសា​កួយ​ មាន​ច្រើន​របៀប​យ៉ាង​សន្ធឹក​សន្ធាប់ ​ដែល​ទាក់ទង​និង​ការ​រស់​នៅ​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​ដូច​ជា​៖ ផ្នែក​នៃ​រាង​កាយ, បាតុភូត​ធម្មជាតិ, សត្វ និងរុក្ខ​ជាតិ, អារម្មណ៍, ចលនា, សកម្មភាព​ប្រចាំ​ថ្ងៃ និង​គំនិត ។ ការ​បង្កើត​នេះពិត​ជា​មាន​តម្លៃ​ ពីព្រោះ​ថា​ វា​អាច​ជួយ​​ឲ្យ​យើង​យល់​ថា​អ្វី​​ដែល​ចាំបាច់​សម្រាប់​ ពាក្យ​ស័ព្ទ​ កាទូ​បុរាណ និង​ការ​រស់​នៅ ។

លើល​ពី​នេះទៅ​ទៀត មាន​ពាក្យ​កួយ​ ដែល​​ឃើញ​មាន​នៅ​ក្នុង​ភាសា​នានា​នៃ​សាខា​ផ្សេង​ទៀត​នៃ អម្បូរ​អូស្ត្រូ​អាស៊ី ។ យើង​អាច​ដេញ​រក​​និរុត្តិ​សាស្ត្រ​នៃ​ពាក្យ​ខ្លះ​រហូួត​ដល់​សម័យ​កាល​ដំបូង​ៗ នៃ អម្បូរ​ភាសា​អូស្ត្រូ​អាស៊ី​ ដែលមាន​អាយុ​ប្រហែល​ជា​ ៥.០០០ ឆ្នាំ​ ។ ពាក្យ​ទាំង​នោះ អាចពន្យល់​យើង​អំពី​បរិស្ថាន​នៅ​កាល​សម័យ​បុរេ​ប្រវត្តិ​ ​ក៏​ដូច​ជា​អំពី​គំនិត និង​ជំនឿ​​ដែល​មាន​សារសំខាន់​ចំពោះ​សង្គម​នៅ​កាល​សម័យ​នោះ ហើយ​បាន​បន្ត​រស់​រាន​មក​ដល់​បច្ចុប្បន្ន​ ។

យើង​អាច​រក​ឃើញ និង​ពន្យល់​​បកស្រាយ​ពាក្យ​បុរាណ​ទាំង​នោះ ដោយ​មិន​ចាំ​បាច់​ពឹង​ផ្អែក​លើ​សំណេរ ។ តាម​បែប​ភាសាវិទ្យា​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ មាន​បណ្ដុំ​ក្បួន និង​គោល​ការណ៍​ជាក់​លាក់​មួយ​​ ដែល​​ហៅ​ថា វិធីសាស្ត្រ​ប្រៀបធៀប​តាម​បែប​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ (Historical Comparative Method) ដែល​អាច​ឲ្យ​យើង​បង្កើត​អំណះអំណាង​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​​​ដោយ​ស៊ី​ជម្រៅ ដោយ​មិន​​ពឹង​ផ្អែក​លើ​សំណេរ ។ ​យើង​ប្រើ​ប្រាស់​​វិធីសាស្ត្រ​នេះដើម្បី​សិក្សា​ ពាក្យ​ស័ព្ទ​​ នៅ​ក្នុង​សៀវភៅ​នេះ​ ដោយ​ពឹង​ផ្អែក​លើ​ពាក្យ​រាប់​រយ​ ឬ​រាប់​ពាន់​ រួម​ទាំង​ការ​វិភាគ​យ៉ាង​ល្អិត​ល្អន់ ។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា យើង​មិន​អាច​បញ្ចូល​​ឧទាហរណ៍​ និង​ការ​ងារ​វិភាគ​​ នៅក្នុង​សៀវភៅ​​នេះ​បាន​ទេ ដោយ​សារ​​តែ​វា​គ្រាន់​តែ​ជា សៀវភៅ​ពាក្យ​ស័ព្ទ មិន​មែន​ជា​សៀវភៅ​ពិភាក្សា​បច្ចេកទេស ។ យើង​ធានា​ថា​រាល់​អំណះអំណាង​ទាំង​នេះ ត្រូវ​បាន​ស្នើរ​​ និង​​សិក្សា​យ៉ាង​ល្អិត​ល្អន់ ដោយ​មាន​​ប្រភព​ច្បាស់​លាស់​ មិន​មែន​​ជា​ការ​នឹក​ស្រមៃ​យល់​សប្តិ​នោះទេ ។

នៅ​មាន​ត​

បានផ្សាយ​ក្នុង អត្ថបទ ជាតិពន្ធ-ភាសាវិទ្យា | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , , , | បញ្ចេញមតិ